Artikel 4:104 Awb: Verjaring na vijf jaar

Een geldschuld aan of van de overheid blijft niet eeuwig opeisbaar. Dit artikel bepaalt dat de rechtsvordering tot betaling van een geldsom verjaart als er vijf jaar zijn verstreken sinds het einde van de voorgeschreven betalingstermijn. Is die periode voorbij zonder dat de verjaring is gestuit of verlengd, dan kan niemand betaling nog afdwingen: niet de gemeente die een boete wil innen, en ook niet de burger die nog een bedrag van de overheid tegoed heeft.

De ratio is rechtszekerheid. Wie jarenlang niets hoort over een openstaand bedrag, moet er op een gegeven moment van uit kunnen gaan dat de zaak is afgedaan. Bovendien wordt bewijs met de jaren slechter: administraties worden opgeschoond, dossiers verdwijnen. De verjaringstermijn dwingt beide partijen om binnen een redelijke tijd actie te ondernemen.

Wanneer de klok gaat lopen

De termijn begint niet op de dag van het besluit en ook niet op de dag waarop de schuld ontstaat, maar op het moment dat de voorgeschreven betalingstermijn is verstreken. Zolang die termijn nog loopt, is de schuld nog niet opeisbaar en heeft verjaring geen zin. Pas vanaf de eerste dag daarna telt de wetgever mee, en dat vijf jaar lang.

Meestal volgt die betalingstermijn uit de beschikking waarmee de schuld wordt vastgesteld: zes weken na bekendmaking, tenzij de beschikking een later tijdstip noemt (artikel 4:87 Awb). Wordt in de beschikking een langere termijn gegund, dan schuift het beginpunt van de verjaring mee op. Vloeit de betalingsplicht rechtstreeks uit de wet voort, dan bepaalt dat wettelijk voorschrift de termijn (artikel 4:88 Awb).

Wat verjaring precies wegneemt

Het tweede lid maakt concreet wat het bestuursorgaan na verjaring niet meer mag. Het kan niet meer aanmanen, niet meer verrekenen, geen dwangbevel meer uitvaardigen en een al uitgevaardigd dwangbevel niet meer ten uitvoer leggen. Het hele inningsinstrumentarium van deze titel valt weg.

Verjaring is dus iets anders dan kwijtschelding. Het bestuursorgaan heeft de schuld niet vergeven; het is alleen de middelen kwijt om betaling af te dwingen. Wie wil weten of een schuld nog inbaar is, moet daarom niet vragen of de schuld nog bestaat, maar of de verjaring is voltooid.

Vijf jaar is zelden echt vijf jaar

In de praktijk duurt het vaak veel langer voordat een schuld daadwerkelijk verjaart. De verjaring kan namelijk worden gestuit, waarna een nieuwe termijn begint te lopen. Een aanmaning, een dwangbevel of een erkenning door de schuldenaar zet de teller terug. Daarnaast kan de termijn worden verlengd, bijvoorbeeld gedurende de tijd dat iemand uitstel van betaling heeft. De regels daarover staan in de artikelen 4:105 tot en met 4:107 Awb en in de artikelen 4:110 en 4:111 Awb. Let er daarnaast op dat een bijzondere regeling een eigen, afwijkende verjaringstermijn kan kennen; kijk daarom ook in de wet waarop de schuld berust.

Een voorbeeld

Een ondernemer krijgt in mei 2019 een bestuurlijke boete opgelegd; in de beschikking staat dat hij binnen zes weken moet betalen. Die termijn loopt af eind juni 2019. Vanaf dat moment heeft het bestuursorgaan vijf jaar de tijd. Stuurt het in die periode nooit een aanmaning en gebeurt er verder niets, dan is de vordering in de zomer van 2024 verjaard en mag er geen deurwaarder meer op af. Stuurt het in 2021 wel een aanmaning, dan begint de teller opnieuw en loopt de vordering door tot in 2026.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: reageer niet zomaar op een brief over een heel oude schuld. Zoek eerst uit wanneer de betalingstermijn afliep en wat er sindsdien is gebeurd. Een betalingsregeling vragen of een klein bedrag overmaken kan een erkenning zijn die de verjaring stuit.
• Voor de burger of ondernemer: verjaring kan ook tegen u werken als u zelf geld van de overheid tegoed heeft. Laat een toegekende vergoeding of subsidie dus niet jarenlang liggen.
• Voor het bestuursorgaan: houd per vordering vast wanneer de betalingstermijn verstreek en welke stuitingshandeling het laatst is verricht. Ga daarnaast na of er verlengingsgronden spelen, zoals verleend uitstel of een lopend faillissement; die kunnen een schijnbaar verjaarde vordering alsnog levend houden.