Artikel 10:1 Awb: Wat is mandaat?

In grote bestuursorganisaties tekent de minister, het college van burgemeester en wethouders of het bestuur van een uitkeringsinstantie de meeste besluiten niet zelf. Dat doet een medewerker, namens hen. Dit artikel geeft die constructie een naam en een definitie: mandaat is de bevoegdheid om in naam van een bestuursorgaan besluiten te nemen. Wie mandaat heeft, oefent dus andermans bevoegdheid uit.

De definitie is kort, maar er zit een keuze in die het hele stelsel draagt. Bij mandaat gaat de bevoegdheid niet over naar de gemandateerde. Het bestuursorgaan blijft bevoegd en blijft verantwoordelijk; de gemandateerde is de hand die tekent. Alle volgende bepalingen van deze afdeling bouwen daarop voort.

De kern zit in 'in naam van'

De gemandateerde beslist niet voor zichzelf en ook niet als zelfstandig orgaan, maar vult in wat het bestuursorgaan zou hebben beslist. Daarom moet uit het besluit blijken namens wie het is genomen; artikel 10:10 Awb schrijft dat met zoveel woorden voor. En daarom bepaalt artikel 10:2 Awb dat het besluit geldt als een besluit van de mandaatgever, met alle gevolgen voor bezwaar en beroep.

Wat valt er wel en niet onder

• Besluiten nemen. De definitie ziet op besluiten in de zin van artikel 1:3 Awb: de beslissing waarmee het bestuursorgaan rechten of plichten vaststelt, zoals een vergunning, een afwijzing of een boete.
• Andere handelingen. Veel werk van een bestuursorgaan is geen besluit: een informatiebrief, het voeren van een procedure, het aangaan van een overeenkomst. Geeft het bestuursorgaan iemand die onder zijn verantwoordelijkheid werkt volmacht of machtiging voor zulke handelingen, dan verklaart artikel 10:12 Awb deze afdeling van overeenkomstige toepassing, zodat in wezen dezelfde regels gelden.

- Alleen ondertekenen. Neemt het bestuursorgaan de beslissing zelf en zet een medewerker enkel de handtekening, dan gaat het om ondertekeningsmandaat. Artikel 10:11 Awb regelt die lichtere vorm apart.

Mandaat is geen delegatie

Bij delegatie draagt een bestuursorgaan een bevoegdheid over aan een ander, die haar daarna onder eigen verantwoordelijkheid uitoefent; artikel 10:13 Awb geeft daarvan de definitie en artikel 10:17 Awb maakt duidelijk dat het overdragende orgaan de bevoegdheid dan zelf niet meer kan uitoefenen. Bij mandaat is het precies andersom: de mandaatgever blijft bevoegd, zoals artikel 10:7 Awb bevestigt. Wie de twee door elkaar haalt, richt zich in bezwaar of beroep tot de verkeerde partij.

Een voorbeeld. Een inwoner vraagt de gemeente om een gehandicaptenparkeerkaart. De aanvraag wordt behandeld door een medewerker van het team Wmo, die de afwijzing ondertekent met 'namens het college van burgemeester en wethouders'. Juridisch is dat besluit genomen door het college. Wil de inwoner bezwaar maken, dan richt hij zich tot het college en niet tot de medewerker. Dat de medewerker de aanvraag feitelijk heeft beoordeeld, verandert daar niets aan.

In de praktijk

• Voor de burger. Kijk bij een besluit niet naar de naam onder de brief, maar naar het bestuursorgaan dat in het besluit wordt genoemd. Dat orgaan is uw wederpartij.
• Voor het bestuursorgaan. Leg vast wie waarvoor gemandateerd is en houd die vastlegging actueel. Een besluit dat is genomen door iemand zonder mandaat is genomen door een onbevoegde, en dat gebrek is pas echt opgelost als het bevoegde orgaan het besluit voor zijn rekening neemt.
• Voor de gemandateerde. U handelt binnen andermans bevoegdheid. Twijfelt u of iets binnen de grenzen valt, leg het dan voor: buiten die grenzen werkt het mandaat niet.