Boek 10 Artikel 12 (10:12 BW)

Veel rechtshandelingen moeten een bepaalde vorm hebben: op schrift, bij notariële akte, met getuigen of met een registratie. Wie in het buitenland tekent, weet vaak niet welke vorm dan telt. Artikel 10:12 BW zet daarvoor meerdere stelsels naast elkaar, en het is voldoende dat aan de vormeisen van één daarvan is voldaan. Een rechtshandeling die naar één van de aangewezen stelsels in de juiste vorm is verricht, is daarmee naar de vorm geldig.

Twee wegen in het eerste lid

De eerste weg is het recht dat op de rechtshandeling zelf van toepassing is. De tweede loopt via de staat waar de handeling wordt verricht: ook de vormeisen die daar gelden volstaan. Voldoet zij aan een van beide, dan is zij naar de vorm in orde. Let wel op het bereik: voor overeenkomsten bevat de Europese verordening over verbintenissen uit overeenkomst een eigen vormregel, die op grond van artikel 10:154 BW van overeenkomstige toepassing is op contractuele verbintenissen die daarbuiten vallen. Bij overeenkomsten kijkt u dus eerst naar die regel; dit artikel komt in beeld bij rechtshandelingen die niet onder dat regime vallen, zoals bepaalde eenzijdige rechtshandelingen.

Partijen in verschillende landen

Het tweede lid houdt rekening met afstand. Bevinden partijen zich in verschillende staten, dan komen er stelsels bij: naast het recht dat de handeling beheerst, telt het recht van elk van die staten, en ook het recht van het land waar een van hen zijn gewone verblijfplaats heeft. Onder gewone verblijfplaats verstaat de wet kort gezegd het land waar iemand zijn leven werkelijk heeft ingericht. Het derde lid trekt die lijn door naar vertegenwoordiging: dan kijkt u naar de plaats waar de vertegenwoordiger zich bevond of zijn gewone verblijfplaats had op het moment dat hij handelde.

Een voorbeeld met twee landen

Iemand die in Denemarken woont, verricht daar een eenzijdige rechtshandeling die gevolgen heeft voor een in Nederland wonende betrokkene en waarvoor geen verdrag of verordening een eigen vormvoorschrift geeft. Is de gekozen vorm naar Deens recht toereikend, dan is dat genoeg, ook als het recht dat de rechtshandeling inhoudelijk beheerst strengere eisen stelt. Laat hij dezelfde handeling verrichten door een gevolmachtigde die in Duitsland woont en daar tekent, dan zijn op grond van het derde lid het Duitse recht en het recht dat de handeling beheerst de maatstaf, en niet langer het Deense.

Waar het artikel niet over gaat

• Het artikel gaat alleen over de vorm, niet over de inhoud of over de bekwaamheid van partijen.
• Voor bepaalde onderwerpen bestaan eigen vormregels in verdragen, verordeningen of elders in dit boek; die gaan voor.

- Een geldige vorm maakt een verboden of nietige afspraak niet alsnog geldig.

In de praktijk

Bewaar bij een handtekening over de grens altijd waar en wanneer is getekend, en door wie. Juist die gegevens bepalen op welke stelsels u zich later kunt beroepen. Gaat het om een akte die in een register moet worden ingeschreven of om onroerend goed, ga dan vooraf na welke vorm dat register verlangt; een geldige handeling die u nergens ingeschreven krijgt, helpt u weinig verder.