Artikel 10:162 BW: Vervoer onder cognossement en het recht van de loshaven

Een cognossement is het document waarmee lading over zee wordt vervoerd en waarmee de rechten op die lading van hand tot hand gaan. Afgifte van de lading kan worden verlangd door wie langs rechtmatige weg regelmatig houder van het stuk is geworden; het papier louter onder zich hebben is daarvoor niet genoeg. Wie die houder is, staat lang niet altijd vast, want het gaat meestal om een derde die bij het vervoercontract geen partij was. Artikel 10:162 BW wijst voor die vraag één recht aan.

Het recht van de loshaven

Beslissend is het recht van het land waar de haven ligt waar de lading volgens de overeenkomst moet worden gelost, en dat geldt ongeacht een rechtskeuze van de partijen bij de vervoerovereenkomst. Een keuze tussen vervoerder en afzender bepaalt dus niet de positie van de houder van het cognossement. Dezelfde regel geldt wanneer een elektronisch cognossement is afgegeven als bedoeld in artikel 8:400 BW.

• Wie naast de ondertekenaar als vervoerder verbonden of gerechtigd is, volgt het recht van de loshaven.
• Ook de vraag wie de rechten en plichten uit het cognossement draagt, volgt dat recht.

- Een rechtskeuze in de vervoerovereenkomst doet daaraan niet af.

Wat dat voor de houder betekent

De houder van een cognossement is doorgaans geen partij bij de vervoerovereenkomst; hij verkrijgt zijn positie via het document. Doordat de wet de vragen uit het eerste lid verbindt aan het recht van de loshaven, hangt het toepasselijke recht voor hem af van een gegeven dat uit het vervoer zelf blijkt, en niet van een afspraak tussen vervoerder en afzender die hij mogelijk niet kent. Dat geldt ook voor de vraag of een ander dan degene die het cognossement ondertekende, bijvoorbeeld de reder van het schip, als vervoerder kan worden aangesproken.

Laden: de haven van inlading

Voor één onderdeel wijst het tweede lid een andere haven aan. Gaat het om de verplichtingen ter zake van het ter beschikking stellen van de overeengekomen zaken en om de plaats, de wijze en de duur van de inlading, dan worden de vragen uit het eerste lid beantwoord naar het recht van het land waar de haven van inlading ligt. Voor die onderwerpen is dus niet de loshaven maar de laadhaven het aanknopingspunt.

Een voorbeeld met twee landen

Lading wordt in Brazilië ingeladen en moet in Rotterdam worden gelost, terwijl de vervoerovereenkomst een keuze voor een ander recht bevat. Voor de vraag wie de Nederlandse ontvanger als vervoerder kan aanspreken, geldt het Nederlandse recht als recht van de loshaven. Gaat het om de vraag wie ter zake van het beschikbaar stellen en inladen van de lading verbonden of gerechtigd is, dan kijkt u naar het Braziliaanse recht als recht van de laadhaven.

In de praktijk

Controleer bij handel onder cognossement altijd welke haven als loshaven in het document staat; dat gegeven bepaalt meer dan de rechtskeuze in het contract. Bewaar het originele stuk zorgvuldig, want het vertegenwoordigt de rechten op de lading. Wie schade constateert bij aankomst, doet er goed aan die meteen en schriftelijk vast te leggen en het document en de vrachtbescheiden bij elkaar te houden.