Artikel 10:139 BW: Aandelen aan toonder en de plaats van het stuk

Bij een aandeel aan toonder gaat het recht met het papier mee. Dat maakt de plaats waar dat papier zich bevindt tot het voor de hand liggende aanknopingspunt. Artikel 10:139 BW volgt die lijn: het goederenrechtelijke regime van een aandeel aan toonder wordt beheerst door het recht van het land waar het toonderstuk ligt, en niet door het recht van de vennootschap.

Dezelfde onderwerpen als bij vorderingen

Voor de vraag welke onderwerpen dat recht bestrijkt, wordt aangesloten bij de regeling voor vorderingen op naam in artikel 10:135 leden 1 en 2 BW. Het gaat dus om de eisen die aan overdracht en aan de vestiging van rechten worden gesteld, om de vraag wie de rechten mag uitoefenen, om de rechten die op het aandeel kunnen rusten en om hoe die veranderen of vervallen. De plaats van het stuk bepaalt daarmee hoe een transactie moet worden ingericht.

• Het goederenrechtelijke regime volgt het land waar het stuk ligt.
• De verhouding met de vennootschap volgt het recht van de vennootschap.

- Verplaatsing van het stuk kan het toepasselijke recht doen verschuiven.

De vennootschap blijft haar eigen recht volgen

De band tussen de aandeelhouder of de rechthebbende en de vennootschap wordt beheerst door het recht dat op de vennootschap van toepassing is. Datzelfde geldt voor de vraag onder welke voorwaarden een overdracht of een gevestigd recht aan de vennootschap kan worden tegengeworpen. Wat iemand moet doen om door de vennootschap als aandeelhouder te worden behandeld, volgt dus uit het recht van de vennootschap, los van het recht dat de overdracht van het stuk beheerst.

Verplaatsing en verkrijging van een onbevoegde

Ook hier gelden de algemene regels van deze titel: een geldig gevestigd recht blijft op het stuk rusten als het naar een ander land wordt gebracht, al moet het worden uitgeoefend op een manier die daar aanvaardbaar is. En of iemand die het stuk van een onbevoegde verkreeg toch rechthebbende is geworden, beoordeelt u naar het recht van het land waar het stuk zich op dat moment bevond.

Een voorbeeld met twee landen

Een vader schenkt zijn dochter een aandeel aan toonder in een vennootschap die is opgericht naar het recht van een land dat zulke aandelen toelaat. Het stuk ligt op dat moment in zijn woning in Frankrijk. Of de eigendom van het aandeel op de dochter overgaat en wat daarvoor nodig is, beoordeelt u naar Frans recht, omdat het stuk daar ligt. Wil de dochter daarna haar stemrecht uitoefenen of dividend ontvangen, dan bepaalt het recht van de vennootschap onder welke voorwaarden de vennootschap haar als gerechtigde erkent.

In de praktijk

Leg bij transacties met toonderstukken vast waar zij worden bewaard en houd verplaatsingen bij. Een verhuizing van de kluis kan het toepasselijke recht veranderen en daarmee de eisen aan een volgende transactie. Vraag daarnaast bij de vennootschap na welke stappen zij verlangt voordat zij een nieuwe rechthebbende erkent; die stappen volgen haar eigen recht en staan los van wat er met het papier gebeurt.