Boek 10 Artikel 152 (10:152 BW)

Vanaf wanneer de Nederlandse erfrechtelijke bepalingen gelden

De artikelen 147 en 148 zijn van toepassing op de erfopvolging van personen wier overlijden na 1 oktober 1996 heeft plaatsgevonden. Op de erfopvolging van personen wier overlijden op of na 17 augustus 2015 heeft plaatsgevonden is artikel 147 alleen van toepassing als het vermogensbestanddeel waarop de verrekening betrekking heeft, ligt in een staat die niet gebonden is door de verordening erfrecht.
Indien de erflater voor 1 oktober 1996 het op zijn erfopvolging toepasselijke recht heeft aangewezen, wordt die aanwijzing als geldig beschouwd indien zij voldoet aan de vereisten van artikel 5 van het Haags Erfrechtverdrag 1989.
Indien de partijen bij een overeenkomst inzake erfopvolging voor 1 oktober 1996 het op die overeenkomst toepasselijke recht hebben aangewezen, wordt die aanwijzing als geldig beschouwd indien zij voldoet aan de vereisten van artikel 11 van het Haags Erfrechtverdrag 1989.
Onverminderd de voorgaande leden kan een aanwijzing door de erflater van het op de vererving van zijn nalatenschap toepasselijke recht of de wijziging van een zodanige aanwijzing, welke is geschied voor 1 oktober 1996, niet als ongeldig worden beschouwd op de enkele grond dat de wet een zodanige aanwijzing toen niet regelde.
De artikelen 149 en 150 zijn uitsluitend van toepassing op de erfopvolging van personen wier overlijden na 1 oktober 1996 en vóór 17 augustus 2015 heeft plaatsgevonden.

Toelichting

Het internationale erfrecht is in korte tijd twee keer ingrijpend veranderd. Daardoor is voor een concrete nalatenschap eerst de vraag welk stelsel van toepassing is. Artikel 10:152 BW beantwoordt die vraag met twee peildata en met een aantal regels die eerder gemaakte keuzen beschermen. Wie een oud dossier oppakt, begint hier.

Twee peildata

De bepalingen over verrekening bij benadeling en over de herroeping van een rechtskeuze gelden voor nalatenschappen van mensen die na 1 oktober 1996 zijn overleden. Voor overlijdens vanaf 17 augustus 2015 werkt de verrekeningsregel alleen nog als het vermogensbestanddeel waarover het gaat, ligt in een land dat niet door de Europese verordening erfrecht is gebonden. De bepalingen over vereffening en over de aangewezen vereffenaar gelden uitsluitend voor overlijdens uit de periode tussen die twee data.

Overlijden na de eerste peildatum: de artikelen 10:147 tot en met 10:150 BW komen in beeld.
Overlijden vanaf de tweede peildatum: de Europese verordening staat voorop.

- De bepalingen over vereffening gelden alleen voor de tussenliggende periode.

Oude keuzen blijven overeind

Voor rechtskeuzen die vóór de eerste peildatum zijn gemaakt, kiest de wetgever voor behoud. Een aanwijzing door de erflater van het op zijn nalatenschap toepasselijke recht wordt als geldig beschouwd wanneer zij voldoet aan de eisen die het Haags Erfrechtverdrag 1989 daaraan stelt. Hetzelfde geldt voor een aanwijzing die partijen bij een overeenkomst over erfopvolging destijds hebben gedaan.

Geen ongeldigheid door tijdsverloop

Daar komt een belangrijke aanvulling bij. Een vóór de eerste peildatum gedane aanwijzing of wijziging daarvan kan niet ongeldig worden genoemd op de enkele grond dat de wet zo'n aanwijzing toen nog niet regelde. Iemand die destijds vooruitliep op een regeling die er nog niet was, wordt daarvoor dus niet gestraft; zijn keuze wordt beoordeeld op wat zij inhoudt, niet op het moment waarop zij werd gemaakt.

Een voorbeeld met twee landen

Een man met de Griekse nationaliteit die in Nederland woonde, koos in 1993 in zijn testament voor het Griekse recht en overleed in 2005. Die keuze wordt niet terzijde geschoven omdat de wet destijds nog niets over zulke keuzen zei; beoordeeld wordt of zij voldoet aan de eisen die het genoemde verdrag stelt. Overleed hij in 2020, dan bepaalt de Europese verordening het kader en heeft deze titel nog maar beperkte betekenis.

In de praktijk

Noteer bij elk erfrechtdossier eerst de overlijdensdatum en de datum van het testament. Die twee data bepalen welk stelsel geldt, en pas daarna komt de inhoud aan bod. Bij oudere nalatenschappen loont het om te controleren of er ooit een rechtskeuze is gemaakt; zo'n keuze kan ook decennia later nog doorwerken in de verdeling.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst