Boek 10 Artikel 8 (10:8 BW)

Verwijzingsregels werken met vaste aanknopingspunten, zoals de gewone verblijfplaats, kort gezegd het land waar iemand zijn leven werkelijk heeft ingericht. Achter zo'n aanknopingspunt zit de aanname dat de zaak daar thuishoort. Meestal klopt die aanname, maar niet altijd. Is aan de twee strenge voorwaarden van artikel 10:8 BW voldaan, dan blijft het aangewezen recht buiten toepassing en wordt het recht toegepast waarmee de zaak wél sterk verbonden is. De rechter doet dat ook uit eigen beweging, zonder dat een partij zich erop hoeft te beroepen.

Twee voorwaarden tegelijk

De drempel ligt hoog en bestaat uit twee delen die allebei vervuld moeten zijn. De band die de verwijzingsregel veronderstelt, moet kennelijk slechts in zeer geringe mate bestaan. En met een ander recht moet een veel nauwere band bestaan. Pas dan wordt dat andere recht toegepast. Eén van beide is niet genoeg: dat de zaak ook iets met een ander land te maken heeft, is geen reden om de gewone regel opzij te zetten. Bij de beoordeling worden alle omstandigheden van het geval betrokken.

Bij een geldige rechtskeuze niet

Het tweede lid is kort: bij een geldige rechtskeuze van partijen is het eerste lid niet van toepassing. Ook als het gekozen land weinig met de zaak te maken heeft, kan de rechter het gekozen recht dus niet met een beroep op dit artikel vervangen door het recht waarmee de zaak nauwer samenhangt. Of de keuze geldig is, volgt uit de regels die voor een rechtskeuze op het betrokken onderwerp gelden.

Een voorbeeld met twee landen

Twee partijen met hun hele bedrijfsvoering, personeel, klanten en administratie in Nederland raken verwikkeld in een geschil waarvoor een verwijzingsregel het recht van Ierland aanwijst, alleen omdat één formeel aanknopingspunt daarheen wijst terwijl er verder niets met Ierland is. Blijkt de veronderstelde band daarmee vrijwel leeg en het zwaartepunt onmiskenbaar in Nederland te liggen, dan wordt Nederlands recht toegepast. Zou de zaak daarentegen naast dat ene aanknopingspunt nog wezenlijke banden met Ierland hebben, dan is niet voldaan aan de eis dat de veronderstelde band slechts in zeer geringe mate bestaat.

Welke regels eronder vallen

De clausule ziet op recht dat is aangewezen door een wettelijke regel 'die berust op een veronderstelde nauwe band met dat recht'. Het artikel noemt zelf geen verwijzingsregels bij naam; het omschrijft de regels waarop het ziet aan de hand van die veronderstelde band. De slotzin van het eerste lid zegt ook wat er gebeurt als de clausule wordt toegepast: er blijft geen leemte, want het recht waarmee de veel nauwere band bestaat, komt in de plaats van het oorspronkelijk aangewezen recht.

In de praktijk

Wie een beroep op deze bepaling doet, moet met feiten laten zien dat het aanknopingspunt in de zaak weinig om het lijf heeft: waar wordt gewoond, gewerkt, betaald, geleverd en beslist. Zet daar tegenover wat er met het aangewezen land overblijft. Omdat de wettekst spreekt van een uitzondering en twee zware voorwaarden stelt, is een algemene verwijzing naar banden met een ander land niet voldoende.