Artikel 10:154 BW: Rome I als maatstaf voor overeenkomsten buiten haar bereik

Niet elke overeenkomst valt onder de Europese verordening over het toepasselijke recht. Zij kent uitzonderingen, en daarnaast zijn er verdragen die bepaalde onderwerpen naar zich toetrekken. Zonder nadere regel zou voor die restgevallen niets bestaan. Artikel 10:154 BW lost dat op: op verbintenissen die buiten de verordening en de geldende verdragen vallen en die als contractueel kunnen worden aangemerkt, zijn de bepalingen van de verordening van overeenkomstige toepassing.

Eén stelsel voor alle contracten

De winst van deze bepaling is eenvoud. Wie in Nederland een contractuele vraag met een buitenlandse kant beoordeelt, kan met één set regels werken, ook als het onderwerp formeel buiten de verordening valt. De rechter hoeft geen apart nationaal stelsel van verwijzingsregels in de lucht te houden voor de gevallen die de Europese wetgever heeft laten liggen.

• De verordening en de geldende verdragen gaan voor.
• Valt de verbintenis daarbuiten, dan geldt de verordening overeenkomstig.

- Voorwaarde is dat de verbintenis als contractueel kan worden aangemerkt.

Wat overeenkomstige toepassing betekent

Overeenkomstig toepassen is niet hetzelfde als rechtstreeks toepassen. De regels worden gebruikt zoals zij zijn bedoeld, maar met oog voor de aard van de verbintenis waarop zij nu worden losgelaten. Waar een bepaling van de verordening naar haar aard niet past bij het onderwerp, blijft zij buiten beschouwing. De kern blijft echter overeind: een geldige rechtskeuze wordt gevolgd, en zonder keuze wijst de objectieve regeling het recht aan.

Een voorbeeld met twee landen

Een Nederlander en een Belg sluiten een afspraak die naar haar aard contractueel is, maar die buiten het bereik van de verordening valt. De vraag welk recht daarop van toepassing is, beantwoordt u dan met dezelfde maatstaven als bij een gewone overeenkomst: eerst de gemaakte rechtskeuze, en bij gebreke daarvan de regels die de verordening voor het aanwijzen van het recht geeft.

In de praktijk

Voor de dagelijkse praktijk scheelt dit veel uitzoekwerk, maar de gelijkstelling gaat niet overal op. Behalve verdragen die het onderwerp naar zich toetrekken, kent dit boek eigen bepalingen die als bijzondere regeling voorgaan, en voor de overeenkomst tot arbitrage sluit artikel 10:166 BW de overeenkomstige toepassing zelfs helemaal uit. Ga dus eerst na of een verdrag of een bijzondere bepaling van dit boek uw geval al bestrijkt. En leg de rechtskeuze schriftelijk vast; dat is bij twijfelgevallen het meest doeltreffende middel om onzekerheid weg te nemen.