Artikel 8:68 Awb: Het onderzoek heropenen na de zitting

Dit artikel gaat over de situatie dat de bestuursrechter na de zitting tot de slotsom komt dat hij nog niet genoeg weet om te beslissen. Hij mag het onderzoek dan heropenen: de zaak gaat terug naar de onderzoeksfase in plaats van door naar de uitspraak. De rechter bepaalt daarbij zelf hoe het onderzoek wordt voortgezet, en de griffier laat partijen dat zo snel mogelijk weten.

Zonder deze bevoegdheid zou de rechter moeten beslissen op een dossier waarvan hij zelf vindt dat het onaf is. Dat leidt tot slechte uitspraken en tot onnodig hoger beroep. Heropening is dus geen teken van besluiteloosheid, maar een correctiemogelijkheid die de kwaliteit van de einduitspraak beschermt.

Wanneer heropent de rechter?

De maatstaf is dat het onderzoek naar het oordeel van de rechter niet volledig is geweest. Dat is een ruime, aan de rechter zelf overgelaten afweging. In de praktijk speelt het bijvoorbeeld als op zitting een stuk ter sprake komt dat niet in het dossier zit, als een feitelijke vraag onbeantwoord blijft, of als de rechter bij het schrijven van de uitspraak merkt dat een punt onvoldoende is besproken. Partijen kunnen om heropening vragen, maar de beslissing is aan de rechter.

De rechter bepaalt hoe het verdergaat

Heropening betekent niet automatisch een nieuwe zitting. De rechter zegt er meteen bij op welke manier het onderzoek wordt voortgezet. Dat kan variëren van een schriftelijke vraag aan een van de partijen tot een volledig nieuwe zittingsdag.

• Schriftelijke ronde: de rechter vraagt om ontbrekende stukken of om een toelichting, zoals artikel 8:45 Awb mogelijk maakt.
• Getuigen of een deskundige: de rechter kan alsnog een getuige oproepen op grond van artikel 8:46 Awb of een deskundige benoemen op grond van artikel 8:47 Awb.

- Nieuwe zitting: als het geschil op een ander punt is komen te liggen dan waarover op zitting is gesproken, volgt een tweede behandeling.

Mededeling aan partijen

De griffier moet partijen zo spoedig mogelijk laten weten dat het onderzoek is heropend. Dat is meer dan een formaliteit: pas met die mededeling weet u dat er nog een fase komt, dat u mogelijk iets moet aanleveren en dat de uitspraak later valt dan u verwachtte. Krijgt u zo'n bericht, lees dan precies wat er van u wordt gevraagd en op welke termijn.

Een gemeente trekt een bijstandsuitkering in wegens een gezamenlijke huishouding. Op zitting verwijst de gemeente naar waarnemingen van een sociaal rechercheur, maar het rapport daarvan blijkt niet in het dossier te zitten. De rechter sluit het onderzoek, maar heropent het een week later: hij vraagt de gemeente het rapport in te sturen en geeft de betrokkene de gelegenheid daarop schriftelijk te reageren. Pas daarna doet hij uitspraak.

In de praktijk

• Voor de burger: reageer binnen de gestelde termijn en beperk u tot het punt waarvoor is heropend. Een heropening is geen uitnodiging om de hele zaak over te doen met nieuwe klachten.
• Voor het bestuursorgaan: lever direct het volledige stuk aan, niet een samenvatting. Een half antwoord leidt tot nog een ronde en dus tot meer vertraging.

Heropening is iets anders dan het herstellen van een gebrek in het besluit zelf. Wil de rechter het bestuursorgaan de kans geven een fout in het besluit te repareren, dan gebruikt hij daarvoor de regeling van artikel 8:51a Awb.