Artikel 8:59 Awb: Opgeroepen worden om zelf te verschijnen

Dit artikel geeft de bestuursrechter de bevoegdheid om een partij niet alleen uit te nodigen, maar op te roepen. Het verschil is groot: een uitnodiging geeft u het recht om te komen, een oproeping legt u de plicht op om er te zijn. De rechter kan daarbij bepalen dat u persoonlijk moet komen, of dat u ook een gemachtigde mag sturen.

De reden om iemand op te roepen is bijna altijd dat het dossier vragen openlaat die alleen mondeling zijn op te lossen. Wie kwam er nu precies over de vloer, hoe verliep dat gesprek aan de balie, wat is er feitelijk afgesproken: dat soort vragen beantwoordt een schriftelijke ronde slecht en een gesprek in de zittingszaal goed.

Twee soorten oproeping

• In persoon. U moet er zelf zijn. Uw advocaat of gemachtigde mag naast u zitten en het woord voeren, maar hij kan u niet vervangen.

- In persoon dan wel bij gemachtigde. Er moet iemand namens de partij aanwezig zijn die het woord kan voeren; wie dat is, mag de partij zelf bepalen.

Wat een oproeping betekent

De rechter kan er bovendien bij zetten dat de oproeping is bedoeld voor het geven van inlichtingen; dan weet u vooraf dat u niet alleen komt pleiten, maar ook vragen krijgt over de feiten. Aan de oproeping van dit artikel is een verplichting gekoppeld: wie is opgeroepen, moet verschijnen en de gevraagde inlichtingen geven (artikel 8:27 Awb). Een oproeping wordt daarom ook niet als gewone post verzonden; artikel 8:37 Awb regelt hoe de griffier oproepingen verstuurt, zodat vaststaat dat u ze heeft ontvangen.

Op die plicht bestaat een belangrijke grens: gaat het beroep over een bestuurlijke boete, dan bent u niet verplicht verklaringen over de overtreding af te leggen, en de rechter moet u daarop wijzen voordat hij u hoort (artikel 8:28a Awb). U moet dan nog steeds komen als u in persoon bent opgeroepen, maar u mag zwijgen over de vraag of u de overtreding heeft begaan.

Wegblijven heeft gevolgen

Verschijnt u niet en geeft u geen inlichtingen, dan kan de bestuursrechter daaruit de gevolgtrekkingen maken die hem geraden voorkomen (artikel 8:31 Awb). Dat is geen boete, maar het kan wel betekenen dat de rechter de lezing van de andere partij aanneemt op het punt waarover u niet wilde praten. Kunt u echt niet, laat dat dan vóór de zitting weten met opgaaf van redenen.

Een voorbeeld

Een gemeente stopt een bijstandsuitkering omdat zij aanneemt dat de betrokkene samenwoont. Het dossier bevat waarnemingen en een verklaring van een buurman, maar de betrokkene betwist die in algemene bewoordingen. De rechter roept hem op om in persoon te verschijnen en inlichtingen te geven over de woonsituatie. Op de zitting kan hij zelf uitleggen hoe de weken waren verdeeld, iets wat zijn gemachtigde niet uit eigen wetenschap kan vertellen. Blijft hij weg zonder bericht, dan kan de rechter het bij de waarnemingen van de gemeente laten.

In de praktijk

• Lees de brief goed. Staat er oproeping en niet uitnodiging, dan is verschijnen verplicht; zoek uit welke van de twee varianten geldt. Bent u verhinderd, meld dat dan direct en onderbouwd en vraag om verplaatsing in plaats van weg te blijven.
• Bereid u feitelijk voor. Neem data, bedragen en documenten mee waarover u naar verwachting wordt bevraagd; onzekere antwoorden schaden uw geloofwaardigheid.
• Voor het bestuursorgaan: stuur iemand die het dossier echt kent. Een oproeping is niet bedoeld voor een woordvoerder die alleen het besluit kan voorlezen.