Artikel 5:16 Awb: Inlichtingen vorderen bij toezicht

Dit artikel geeft de toezichthouder de bevoegdheid vragen te stellen die beantwoord moeten worden. Hij kan inlichtingen vorderen: uitleg over een werkwijze, cijfers over productie, de naam van een leverancier, de gang van zaken op een bepaalde dag. Wie zo'n vraag krijgt, is in beginsel verplicht te antwoorden.

Het verschil met een gewone vraag zit in het woord 'vorderen'. Een toezichthouder die om informatie verzoekt, doet meer dan beleefd informeren: hij oefent een bevoegdheid uit. De verplichting om te antwoorden volgt niet uit dit artikel zelf, maar uit de algemene medewerkingsplicht van artikel 5:20 Awb. Beide bepalingen horen dus bij elkaar.

Wie moet antwoorden?

De bevoegdheid is niet beperkt tot de ondernemer of vergunninghouder zelf. Een toezichthouder kan ook inlichtingen vorderen van werknemers, van een leverancier, van een omwonende die iets heeft gezien of van een klant. Bepalend is of de inlichtingen redelijkerwijs nodig zijn voor de toezichthoudende taak, niet of degene aan wie ze worden gevraagd zelf ergens van wordt verdacht. Toezicht is immers geen opsporing: het gaat om de vraag of de regels worden nageleefd.

Hoe ver reikt de vordering?

De vorm is vrij. Een toezichthouder kan ter plaatse mondeling doorvragen of schriftelijk een lijst met vragen sturen met een termijn erbij. Inhoudelijk gaat het om feitelijke gegevens, en die kunnen ook uit stukken komen. Wilt u weten waar de grens ligt, kijk dan naar artikel 5:13 Awb: de bevoegdheid mag alleen worden gebruikt voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor de taak van de toezichthouder. Vragen die daar niets mee te maken hebben, hoeft u niet te beantwoorden. Gaat het om inzage in facturen, contracten of de administratie zelf, dan is artikel 5:17 Awb de aangewezen grondslag; dat artikel geeft ook het recht om kopieën te maken en stukken kort mee te nemen.

Grenzen: geheimhouding en zwijgrecht

Er zijn twee belangrijke uitzonderingen. De eerste: wie uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift tot geheimhouding verplicht is — denk aan een arts, een advocaat of een notaris — mag medewerking weigeren voor zover die geheimhoudingsplicht dat meebrengt. Dat staat in artikel 5:20 Awb, tweede lid. De tweede: zodra iemand wordt verhoord met het oog op een bestraffende sanctie, zoals een bestuurlijke boete, geldt een zwijgrecht. Artikel 5:10a Awb bepaalt dat hij dan niet verplicht is verklaringen over de overtreding af te leggen en dat hem dat vooraf moet worden gezegd. De inlichtingenbevoegdheid mag niet worden gebruikt om die waarborg te omzeilen.

Een inspecteur controleert een horecabedrijf op de arbeidstijden. Hij vraagt de bedrijfsleider hoeveel uur een bepaalde medewerker die week heeft gewerkt en wie de roosters maakt. Dat zijn inlichtingen die de bedrijfsleider moet geven. Blijkt tijdens het gesprek dat er een boete dreigt en gaat de inspecteur de bedrijfsleider daarover als betrokkene bevragen, dan verandert de situatie: vanaf dat moment moet hij hem eerst op zijn zwijgrecht wijzen.

In de praktijk

• Vraag waarover het gaat. U mag weten met welk doel u wordt bevraagd. Verschuift het gesprek van 'hoe werkt het hier' naar 'wat hebt u die dag gedaan', dan is het goed om te vragen of u nog als informant of al als mogelijke overtreder wordt bevraagd.
• 'Dat weet ik niet' kan een geldig antwoord zijn. De plicht gaat over inlichtingen waarover u beschikt of die u redelijkerwijs kunt achterhalen. U hoeft niets te verzinnen, maar van u kan wel worden gevraagd gegevens uit uw eigen administratie op te zoeken en op een rij te zetten, ook op papier.
• Beroept u zich op geheimhouding, onderbouw dat. Geef per vraag aan waarom uw beroepsgeheim in de weg staat, in plaats van in het algemeen te weigeren.
• Voor het bestuursorgaan: stel bij een schriftelijke vordering een redelijke termijn en omschrijf concreet wat u wilt weten. Artikel 5:20 Awb, eerste lid, koppelt de plicht uitdrukkelijk aan een redelijke termijn en aan wat redelijkerwijs kan worden gevorderd.
• Leg het gesprek vast. Voor beide partijen is het nuttig dat op papier komt wat is gevraagd en wat is geantwoord; mondelinge toezeggingen en misverstanden zijn achteraf lastig te herstellen.