Artikel 5:12 Awb: Het legitimatiebewijs van de toezichthouder

Een toezichthouder moet zich kunnen legitimeren. Dit artikel bepaalt dat hij bij het uitoefenen van zijn taak een legitimatiebewijs bij zich draagt, dat hij het desgevraagd onmiddellijk laat zien, en wat er minimaal op moet staan: een foto, zijn naam en zijn hoedanigheid. Het bewijs wordt uitgegeven door het bestuursorgaan waaronder de toezichthouder werkt.

De regel beschermt twee belangen tegelijk. Voor de burger of ondernemer maakt het duidelijk met wie hij te maken heeft en of die persoon werkelijk bevoegd is om binnen te komen of gegevens op te vragen. Voor de overheid voorkomt het dat mensen ten onrechte worden binnengelaten door iemand die zich voor inspecteur uitgeeft.

Bij zich dragen en tonen

Het eerste lid stelt een doorlopende eis: het legitimatiebewijs gaat mee bij de uitoefening van de taak. Het tweede lid stelt daar een gedragsregel naast: op verzoek toont de toezichthouder het aanstonds, dus onmiddellijk. Uit dit artikel volgt dus geen plicht om het bewijs ongevraagd voor te houden, maar zodra ernaar wordt gevraagd mag er geen enkel uitstel zijn. "Dat stuur ik u later toe" volstaat niet. Voor één situatie geldt een strengere regel: wie een woning binnentreedt, moet zich op grond van de Algemene wet op het binnentreden uit zichzelf legitimeren, ook als de bewoner er niet om vraagt.

Let op het onderscheid met een visitekaartje of een bedrijfspas. Het gaat om een legitimatiebewijs dat is uitgegeven door het bestuursorgaan onder wiens verantwoordelijkheid de toezichthouder werkt. Werkt iemand voor een omgevingsdienst of een gemeenschappelijke regeling, dan is dat het orgaan dat het bewijs uitgeeft.

Wat erop staat

Het derde lid noemt drie minimumelementen: een foto, de naam en de hoedanigheid van de toezichthouder. Die hoedanigheid is het meest informatieve onderdeel, want daaruit blijkt waarvoor iemand is aangewezen. Het model van het legitimatiebewijs wordt vastgesteld bij regeling van de Minister van Justitie en Veiligheid.

Een voorbeeld. Bij een café staat op een drukke vrijdagavond iemand die zegt te komen controleren op geluidsnormen en direct de bedrijfsruimte in wil lopen. De eigenaar vraagt om legitimatie. De toezichthouder moet dan meteen zijn bewijs laten zien; de eigenaar kan de foto vergelijken, de naam noteren en lezen voor welke taak de bezoeker is aangewezen. Weigert de bezoeker dat, dan heeft de eigenaar goede grond om hem niet verder te laten gaan en eerst bij de gemeente na te vragen wie er langskomt.

Als het misgaat

• Geen legitimatie op verzoek. Dat is een schending van dit artikel. Leg vast wanneer u erom vroeg en wat er gebeurde; u kunt het gebrek aanvoeren als het onderzoek later een sanctiebesluit moet dragen.
• Bewijs uit zo'n bezoek. Het gebrek maakt wat de toezichthouder heeft vastgesteld niet vanzelf onbruikbaar. Volgens vaste rechtspraak blijft bewijs alleen buiten beschouwing als het is verkregen op een manier die zozeer indruist tegen wat van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht, dat gebruik ervan onder alle omstandigheden ontoelaatbaar is. Die drempel is hoog.

- Onterecht weigeren. Heeft de toezichthouder zich wel netjes gelegitimeerd, dan geldt de medewerkingsplicht van artikel 5:20 Awb onverkort. Wie dan alsnog de deur dichthoudt, loopt zelf tegen problemen aan.

In de praktijk

• Voor wie bezoek krijgt. Vraag standaard om het legitimatiebewijs en noteer naam en hoedanigheid, ook als u niets te verbergen hebt. Dat kost een halve minuut en maakt later duidelijk wie er is geweest en waarvoor.
• Voor de toezichthouder. Toon het bewijs uit uzelf bij aanvang van een bezoek; dat voorkomt discussie en zet het gesprek beter neer. Noteer in het verslag dat u zich hebt gelegitimeerd.
• Voor beiden. Legitimatie zegt niets over de omvang van de bevoegdheden. Die kunnen op grond van artikel 5:14 Awb beperkt zijn en moeten volgens artikel 5:13 Awb sowieso met terughoudendheid worden gebruikt.