Artikel 4:111 Awb: Verlenging bij uitstel of faillissement

Soms kan een bestuursorgaan buiten zijn schuld niet innen. De schuldenaar heeft uitstel van betaling gekregen, zit in faillissement of doorloopt een schuldsaneringstraject. Dit artikel zorgt ervoor dat de verjaringstermijn dan niet gewoon doortikt: hij wordt verlengd met de tijd dat de belemmering duurt. De vordering blijft daardoor even lang inbaar als zonder die periode het geval zou zijn geweest.

Belangrijk is dat verlenging iets anders is dan stuiting. Bij stuiting wordt de termijn afgebroken en begint een volledig nieuwe termijn te lopen. Bij verlenging blijft de oorspronkelijke termijn intact en wordt er tijd aan geplakt: de einddatum schuift op met precies de duur van de belemmering.

Eén richting: vorderingen van de overheid

Het eerste lid geldt uitsluitend voor de rechtsvordering tot betaling aan een bestuursorgaan. De verlengingsregeling beschermt dus de overheid als schuldeiser, niet de burger die zelf nog geld tegoed heeft. Dat is logisch: de gronden in dit artikel gaan allemaal over omstandigheden aan de kant van de schuldenaar die betaling tijdelijk onmogelijk of onwenselijk maken.

De eerste grond is uitstel van betaling. Zolang het bestuursorgaan de betrokkene uitstel heeft gegeven, mag het redelijkerwijs niet innen, en dus telt die tijd niet mee. Het gaat daarbij om de periode, niet om het moment waarop het uitstel is verleend: verlengd wordt met de tijd dat de schuldenaar ná de aanvang van de verjaringstermijn uitstel heeft. Liep het uitstel al voor die aanvang, dan telt het deel dat binnen de verjaringstermijn valt gewoon mee.

De vier gelijkgestelde situaties

• Surseance van betaling. Zolang de schuldenaar in surseance verkeert, staat de inning stil en loopt de termijn niet door.
• Faillissement. Ook hier verloopt de afwikkeling via de curator en niet via een aanmaning of dwangbevel van het bestuursorgaan.
• De schuldsaneringsregeling natuurlijke personen. Voor particulieren in een saneringstraject geldt hetzelfde: de tijd in de regeling telt niet mee.

- Een geschorst dwangbevel. Wordt de tenuitvoerlegging van een dwangbevel geschorst omdat er een rechtsgeding loopt, dan wordt de termijn verlengd vanaf de dag waarop dat geding bij de burgerlijke rechter aanhangig is gemaakt.

Een voorbeeld

Een ondernemer moet in 2020 een bedrag terugbetalen; de betalingstermijn verstrijkt op 1 juli 2020, zodat de vordering zonder meer op 1 juli 2025 zou verjaren. Van 1 januari 2021 tot 1 januari 2023 krijgt hij uitstel van betaling in verband met tegenvallende omzet. Die twee jaar tellen niet mee: de verjaring is pas op 1 juli 2027 voltooid. Vraagt hij dat uitstel bovendien schriftelijk aan en erkent hij daarbij de schuld, dan is er waarschijnlijk ook nog gestuit in de zin van artikel 4:105 Awb, tweede lid, en begint er daarnaast een nieuwe termijn.

In de praktijk

• Voor het bestuursorgaan: registreer begin- en einddatum van elk verleend uitstel en van elke insolventieperiode; zonder die data kunt u later niet onderbouwen dat de vordering nog niet is verjaard. Reken bij een geschorst dwangbevel vanaf de dag dat de zaak bij de burgerlijke rechter aanhangig werd gemaakt, niet vanaf de dag van de schorsing zelf.
• Voor de burger of ondernemer: ga er niet van uit dat een lange betalingsregeling de schuld vanzelf laat verjaren; de regeling verlengt de termijn juist, en het verzoek erom kan de verjaring ook nog stuiten. Na een faillissement kan een oude bestuursrechtelijke vordering nog opduiken. Na een afgeronde schuldsanering met een schone lei is dat in de regel anders: vorderingen die daaronder vallen, zijn dan niet meer afdwingbaar.

Wie wil weten of een vordering nog inbaar is, moet dus drie dingen naast elkaar leggen: de basistermijn van artikel 4:104 Awb, de stuitingshandelingen en de nieuwe termijnen uit artikel 4:110 Awb, en de verlengingsperioden uit dit artikel.