Artikel 4:108 Awb: Verrekenen blijft mogelijk na verjaring

Verjaring haalt de tanden uit een vordering: betaling kan niet meer worden afgedwongen. Dit artikel maakt daarop een uitzondering voor één specifiek geval. Heeft de schuldeiser van een bestuursorgaan een recht tot verrekening als bedoeld in artikel 4:93 Awb, dan gaat dat recht niet verloren doordat de rechtsvordering tot betaling is verjaard. Hij kan zijn verjaarde aanspraak dus nog steeds wegstrepen tegen wat hij zelf aan het bestuursorgaan moet betalen.

De achterliggende gedachte is dat verrekening iets anders is dan innen. Wie verrekent, vraagt niet om geld; hij weigert twee keer over de brug te komen terwijl er over en weer bedragen openstaan. Het zou onredelijk zijn als iemand wel moet betalen wat hij verschuldigd is, terwijl zijn eigen even oude tegenvordering intussen is weggevallen.

Alleen waar verrekening überhaupt mag

De bepaling geeft geen nieuw verrekeningsrecht. Zij houdt alleen in stand wat er al was. Er moet dus eerst een recht tot verrekening bestaan in de zin van artikel 4:93 Awb; verrekening van bestuursrechtelijke geldschulden kan niet zomaar, maar alleen voor zover de wet daarin voorziet. Daarbij hoort dat de twee vorderingen elkaar al hadden ontmoet: het recht om te verrekenen moet zijn ontstaan voordat de eigen aanspraak verjaarde. Wie helemaal geen verrekeningsbevoegdheid heeft, of pas ná de verjaring een schuld aan het bestuursorgaan krijgt, heeft aan dit artikel niets.

De asymmetrie met het bestuursorgaan

Vergelijk dit met artikel 4:104 Awb, tweede lid. Daar staat dat het bestuursorgaan na voltooiing van de verjaring zijn bevoegdheid tot verrekening juist niet meer mag gebruiken. Voor de overheid vervalt het verrekeningswapen dus wél, voor haar schuldeiser niet. Dat verschil is bewust: de overheid heeft een breed inningsinstrumentarium en kan zichzelf gemakkelijk beschermen, de burger niet.

Die bescherming kent wel een grens. Artikel 4:109 Awb bepaalt dat dit artikel niet geldt wanneer de schuldeiser zelf een bestuursorgaan is. Tussen overheden onderling verdwijnt het verrekeningsrecht dus gewoon met de verjaring mee.

Een voorbeeld

Een aannemer heeft van een provincie nog een bedrag tegoed uit een oude betalingsverplichting. In dezelfde periode legt diezelfde provincie hem een betalingsverplichting op waarvoor de wet uitdrukkelijk in verrekening voorziet, zodat beide vorderingen naast elkaar staan. Daarna verjaart zijn eigen tegoed, doordat er jarenlang niets is ondernomen. Omdat het verrekeningsrecht toen al bestond en de verjaring heeft overleefd, kan de aannemer zijn oude tegoed alsnog wegstrepen tegen wat hij zelf moet betalen. Opeisen of uitbetaald krijgen kan hij het niet, maar als verweer werkt het nog.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: gooi de administratie van een oude, onbetaald gebleven aanspraak op de overheid niet weg. Ook een verjaarde vordering kan later nog waarde hebben als verweer.
• Voor de burger of ondernemer: ga wel eerst na of er een wettelijke grondslag voor verrekening is. Zonder zo'n grondslag helpt dit artikel u niet en blijft uw aanspraak alleen maar verjaard.
• Voor het bestuursorgaan: houd er bij de invordering rekening mee dat een oude tegenvordering van de betrokkene kan opduiken. Het feit dat die verjaard is, is op zichzelf geen argument om het verrekeningsberoep te passeren.
• Voor het bestuursorgaan: beoordeel een beroep op verrekening inhoudelijk en motiveer de uitkomst; ook een afwijzing daarvan hoort deugdelijk te worden uitgelegd.

Wilt u niet in de situatie belanden dat u alleen nog kunt verrekenen, stuit de verjaring dan tijdig. Artikel 4:107 Awb laat zien hoe eenvoudig dat kan: één schriftelijke aanmaning of een brief waarin u uw recht op betaling ondubbelzinnig voorbehoudt.