Artikel 4:88 Awb: Betalen zonder beschikking

Artikel 4:86 Awb maakt van de betalingsbeschikking de hoofdregel: een geldschuld wordt vastgesteld bij besluit. Dit artikel laat de uitzondering toe. Een wettelijk voorschrift kan bepalen dat een bedrag verschuldigd is zonder dat daarover eerst een beschikking wordt genomen. De schuld volgt dan rechtstreeks uit de regeling zelf.

Dat is praktisch bij verplichtingen die telkens terugkeren of op grote schaal voorkomen, en waarbij de regeling zelf al precies zegt welk bedrag wanneer verschuldigd is. Voor elke afzonderlijke betaling een besluit nemen zou dan veel papier opleveren zonder dat het de betrokkene extra bescherming biedt.

Er moet altijd een termijn zijn

Het tweede lid stelt daar één harde eis tegenover: wie de beschikking wegneemt, moet in hetzelfde voorschrift regelen binnen welke termijn betaald moet worden. Dat is logisch, want zonder beschikking is er geen document waarin de termijn kan staan. Zonder termijn zou bovendien niet vast te stellen zijn wanneer iemand in verzuim raakt en vanaf welk moment rente gaat lopen.

De standaardtermijn van zes weken uit artikel 4:87 Awb helpt hier niet, want die is gekoppeld aan de bekendmaking van een beschikking. Bij een schuld zonder beschikking is er niets bekendgemaakt. Vandaar dat de wetgever de termijn zelf in de regeling moet opnemen, bijvoorbeeld als een vaste jaarlijkse datum.

Alsnog een beschikking vragen

Het derde lid geeft de burger een vangnet, maar alleen in één richting: als het bestuursorgaan degene is die moet betalen. Verzoekt de belanghebbende daar binnen redelijke termijn om, dan moet de betalingsverplichting van het bestuursorgaan zo spoedig mogelijk alsnog bij beschikking worden vastgesteld.

Dat vangnet is er om de rechtsbescherming te redden. Meent u dat u recht hebt op een bedrag dat rechtstreeks uit een regeling volgt, en betaalt de overheid niet of te weinig, dan hebt u zonder besluit niets om bezwaar tegen te maken. Door om een beschikking te vragen dwingt u een besluit af, en daarmee de weg naar bezwaar en beroep bij de bestuursrechter.

Een voorbeeld

Stel dat een regeling bepaalt dat een gemeente aan iedere vrijwillige brandweerman een vaste jaarvergoeding uitbetaalt, te voldoen vóór 1 februari, zonder dat daarover een besluit wordt genomen. Een vrijwilliger ziet in maart nog niets op zijn rekening staan. Hij vraagt de gemeente schriftelijk om de verplichting bij beschikking vast te stellen. De gemeente moet dat zo snel mogelijk doen. Komt er een beschikking met een lager bedrag dan hij verwacht, dan kan hij daartegen bezwaar maken; blijft een reactie helemaal uit, dan staan de regels over niet tijdig beslissen open.

In de praktijk

• Voor de burger: wacht niet te lang met uw verzoek. De wet spreekt van een redelijke termijn; wie jaren stilzit, kan zijn aanspraak op een beschikking verliezen.
• Voor de burger: zet in uw verzoek uitdrukkelijk dat u vraagt om vaststelling van de betalingsverplichting bij beschikking. Een enkele klacht of herinneringsmail wordt niet altijd als zo'n verzoek herkend.
• Voor het bestuursorgaan: ga niet op eigen initiatief zonder beschikking innen. Dat mag alleen als een wettelijk voorschrift dat uitdrukkelijk toestaat; anders geldt gewoon artikel 4:86 Awb.
• Voor het bestuursorgaan: behandel een verzoek uit het derde lid als een aanvraag om een besluit en beantwoord het schriftelijk, ook als u vindt dat er niets te betalen valt. Een afwijzende beschikking geeft de burger een ingang; stilte levert alleen maar een procedure over niet tijdig beslissen op.

Voor schulden die de burger aan de overheid moet betalen bestaat dit vangnet niet. Daar moet de bijzondere regeling waarop de betalingsplicht berust zelf voorzien in een manier om de verschuldigdheid of de hoogte van het bedrag aan te vechten. Kijk dus in die regeling hoe u bezwaar kunt maken.