Artikel 10:9 Awb: Ondermandaat verlenen

Dit artikel gaat over doormandateren. Een gemandateerde mag de bevoegdheid die hij heeft gekregen niet uit zichzelf doorgeven aan iemand anders. Daarvoor is toestemming van de mandaatgever nodig. Geeft die de ruimte, dan ontstaat een ondermandaat, en op dat ondermandaat zijn volgens het tweede lid de overige artikelen van deze afdeling van overeenkomstige toepassing.

De achtergrond is een vertrouwenskwestie. Wie mandaat verleent, kiest bewust een bepaalde functionaris of een bepaald functieniveau uit. Zou die persoon de bevoegdheid vrij kunnen doorschuiven, dan verdwijnt het zicht op wie er in naam van het bestuursorgaan tekent. De hoofdregel is daarom: doorgeven mag niet, tenzij het uitdrukkelijk is toegestaan.

Zonder toestemming geen ondermandaat

De toestemming staat meestal in het mandaatbesluit zelf, bijvoorbeeld met een zin dat de gemandateerde bevoegd is ondermandaat te verlenen aan medewerkers van zijn afdeling. De mandaatgever kan die ruimte ook beperken: alleen voor bepaalde besluiten, alleen tot een bepaald functieniveau, of alleen na zijn goedkeuring. Wat het eerste lid verlangt, is dat hij toestemming geeft; dat hoeft niet bij de oorspronkelijke mandaatverlening te gebeuren, want hij kan haar ook later nog apart verlenen. Ontbreekt zij helemaal, dan is ondermandaat niet mogelijk, hoe praktisch dat ook zou zijn. Neemt iemand toch een besluit op basis van een ondermandaat dat nooit is toegestaan, dan is dat besluit onbevoegd genomen. Dat is een gebrek dat in bezwaar of beroep aan de orde kan komen, al kan het bestuursorgaan het vaak herstellen door het besluit alsnog voor eigen rekening te nemen.

De hele afdeling geldt opnieuw

Het tweede lid maakt van het ondermandaat geen aparte figuur, maar laat er dezelfde regels op los. Concreet betekent dat onder meer:

• Grenzen blijven grenzen. Wat op grond van artikel 10:3 Awb niet in mandaat mag, mag ook niet in ondermandaat. De keten kan niet meer bevoegdheid opleveren dan er aan het begin in zat.
• Buiten de organisatie: instemming vereist. Gaat het ondermandaat naar iemand die niet onder de gemandateerde werkt, dan geldt de instemmingseis van artikel 10:4 Awb.
• Vastleggen, sturen en terugnemen. Een ondermandaat voor een hele categorie besluiten legt u schriftelijk vast, zoals artikel 10:5 Awb voorschrijft. De ondermandaatgever kan instructies geven op grond van artikel 10:6 Awb, blijft zelf bevoegd op grond van artikel 10:7 Awb en kan het ondermandaat intrekken op grond van artikel 10:8 Awb.

Wat níet verandert, is namens wie het besluit wordt genomen. Ook bij een ondermandaat blijft het bestuursorgaan aan het begin van de keten het orgaan dat het besluit neemt; artikel 10:10 Awb eist dat het besluit dat orgaan vermeldt. Op de brief staat dus niet 'namens de directeur', maar 'namens het college van burgemeester en wethouders'.

Een voorbeeld uit een gemeente

Het college mandateert de directeur Ruimte om te beslissen op omgevingsvergunningen en staat in hetzelfde besluit ondermandaat toe aan medewerkers van de afdeling Vergunningen. De directeur stelt vervolgens een ondermandaatbesluit vast waarin hij die bevoegdheid neerlegt bij de vergunningverleners, met de beperking dat weigeringen alleen door de teamleider worden getekend. Een vergunningverlener verleent daarna een vergunning. Op het besluit staat dat het namens het college is genomen; bezwaar gaat naar het college en het college is verantwoordelijk voor de inhoud.

In de praktijk

• Voor het bestuursorgaan. Regel de ondermandaatruimte in één keer goed in het mandaatbesluit en houd bij welke ondermandaatbesluiten er onder hangen. Zonder overzicht weet niemand meer wie mag tekenen.
• Voor de gemandateerde. Controleer of uw mandaat ondermandaat toestaat vóórdat u werk doorschuift. Een interne werkafspraak is geen ondermandaat.
• Voor de burger. Vraagt u zich af of de ondertekenaar bevoegd was, dan kunt u zowel het mandaatbesluit als het ondermandaatbesluit opvragen. Beide moeten samen de handtekening dragen.