Artikel 8:113 Awb: Wat de hogerberoepsrechter beslist

Dit artikel beschrijft wat de hogerberoepsrechter met de uitspraak van de rechtbank kan doen. Er zijn twee hoofdroutes: hij bevestigt die uitspraak, of hij vernietigt haar geheel of gedeeltelijk en doet vervolgens zelf wat de rechtbank had behoren te doen. Daarnaast geeft het tweede lid hem een bijzondere bevoegdheid als het bestuursorgaan een nieuw besluit moet nemen.

Belangrijk is dat het hoger beroep zich richt tegen de uitspraak van de rechtbank, niet rechtstreeks tegen het besluit. De hogerberoepsrechter beoordeelt dus of de rechtbank het goed heeft gedaan, en pas daarna wat er met het besluit moet gebeuren.

Bevestigen, met of zonder verbetering

Bevestigen kan op twee manieren. Bij overneming van de gronden onderschrijft de hogerberoepsrechter zowel de uitkomst als de redenering van de rechtbank. Bij verbetering van de gronden vindt hij de uitkomst juist, maar deugt de motivering niet of niet helemaal. Hij vervangt of vult de redenering dan aan, terwijl het dictum van de rechtbank overeind blijft.

Die tweede variant is voor partijen soms verwarrend: je verliest het hoger beroep, terwijl de rechter je op onderdelen gelijk geeft over de redenering. Voor de vervolgstappen telt echter wat er uiteindelijk in het dictum staat.

Vernietigen en zelf afdoen

Vindt de hogerberoepsrechter de uitspraak onjuist, dan vernietigt hij die geheel of gedeeltelijk en neemt hij de plaats van de rechtbank in. Hij beslist dan zelf over het beroep tegen het besluit: alsnog niet-ontvankelijk, ongegrond of gegrond, met alle gevolgen die de rechtbank daaraan had moeten verbinden. Gedeeltelijke vernietiging komt vaak voor: één onderdeel van de uitspraak sneuvelt, de rest blijft staan.

Zelf afdoen is de hoofdregel. Alleen in de gevallen die artikel 8:115 Awb noemt, gaat de zaak terug naar de rechtbank voor een nieuwe behandeling.

Beroep tegen het nieuwe besluit

Als de uitspraak ertoe leidt dat het bestuursorgaan opnieuw moet beslissen, kan de hogerberoepsrechter daarbij bepalen dat een beroep tegen dat nieuwe besluit alleen bij hem kan worden ingesteld. De zaak slaat dan de gang langs de rechtbank over. Dat scheelt tijd in geschillen die al lang lopen en waarin de hogerberoepsrechter de materie inmiddels grondig kent.

Een voorbeeld

Een gemeente weigert een omgevingsvergunning. De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. In hoger beroep oordeelt de rechter dat de weigering onvoldoende is gemotiveerd. Hij vernietigt de uitspraak van de rechtbank, verklaart het beroep alsnog gegrond, vernietigt het weigeringsbesluit en draagt de gemeente op opnieuw te beslissen. Daarbij bepaalt hij dat beroep tegen dat nieuwe besluit rechtstreeks bij hem moet worden ingesteld, zodat de aanvrager niet opnieuw twee instanties hoeft te doorlopen.

In de praktijk

• Lees het dictum. Wat de rechter in de overwegingen zegt, is verhelderend, maar uw rechtspositie volgt uit het dictum: bevestiging of vernietiging, en wat er daarna moet gebeuren.
• Let op de rechtsgang. Staat in de uitspraak dat beroep tegen het nieuwe besluit alleen bij de hogerberoepsrechter kan, dien uw beroepschrift dan daar in en niet bij de rechtbank.
• Voor bestuursorganen. Neem het nieuwe besluit met de uitspraak ernaast en verwerk ook de verbeterde gronden, anders ligt een tweede ronde voor de hand.