Artikel 8:27 Awb: Verplicht verschijnen en inlichtingen geven

Dit artikel maakt van een oproeping door de bestuursrechter een verplichting. Roept de rechter een partij op om in persoon te verschijnen, of om in persoon dan wel bij gemachtigde te verschijnen, dan moet die partij komen en de gevraagde inlichtingen geven. Bij de oproeping wordt de partij daar uitdrukkelijk op gewezen, en ook op artikel 8:31 Awb, dat de gevolgen regelt van het niet nakomen van deze plicht.

Een oproeping is iets anders dan de gewone uitnodiging voor een zitting. Op een uitnodiging mag u wegblijven; de zaak wordt dan behandeld op de stukken. Bij een oproeping heeft de rechter een reden om juist u te willen spreken, bijvoorbeeld omdat het dossier vragen oproept die alleen u kunt beantwoorden.

In persoon of bij gemachtigde

Het eerste lid onderscheidt twee soorten oproeping. Wordt u opgeroepen om in persoon te verschijnen, dan kunt u zich niet laten vervangen door uw advocaat of andere gemachtigde: de rechter wil u zelf horen. Wordt u opgeroepen om in persoon dan wel bij gemachtigde te verschijnen, dan volstaat het als een van beiden komt, maar wegblijven is geen optie.

De plicht heeft twee onderdelen: verschijnen en inlichtingen geven. Wie wel komt maar de vragen van de rechter ontwijkt, voldoet dus niet aan het artikel. De inlichtingen moeten gaan over de zaak; de rechter kan geen willekeurige informatie vorderen. Onbegrensd is de plicht evenmin: bestaan er gewichtige redenen om informatie niet met alle partijen te delen, dan biedt artikel 8:29 Awb een uitweg, en wie beroep instelt tegen een bestuurlijke boete hoeft op grond van artikel 8:28a Awb geen verklaringen over de overtreding af te leggen.

De waarschuwing is verplicht

De laatste zin van het eerste lid is een waarborg voor de opgeroepene. De partij moet worden gewezen op de verplichting én op artikel 8:31 Awb. Wie een brief krijgt, moet dus kunnen begrijpen dat wegblijven consequenties heeft. Die mededeling is dwingend voorgeschreven: ontbreekt zij, dan kan de rechter aan het wegblijven of het zwijgen geen gevolgen verbinden.

Die gevolgen zijn niet een boete of een dwangmiddel. De bestuursrechter kan uit het niet verschijnen of het niet geven van inlichtingen de gevolgtrekkingen maken die hem geraden voorkomen. In gewone taal: hij mag de feiten in uw nadeel invullen op de punten waarover u geen opheldering wilde geven.

Een voorbeeld. Iemand vecht de intrekking van zijn bijstandsuitkering aan; de gemeente stelt dat hij niet op het opgegeven adres woont. De rechtbank roept hem op om in persoon te verschijnen om over zijn woonsituatie te vertellen, met de waarschuwing erbij. Hij stuurt alleen zijn gemachtigde. De rechter kan dan aannemen dat het standpunt van de gemeente over de woonsituatie klopt, juist omdat de betrokkene de gelegenheid tot uitleg heeft laten lopen.

Rechtspersonen en colleges

Het tweede lid maakt de oproeping bruikbaar tegenover organisaties. Bij een rechtspersoon, zoals een bv of een stichting, kan de rechter een of meer bepaalde bestuurders oproepen. Bij een bestuursorgaan dat een college is, kan hij een of meer bepaalde leden oproepen. Zo kan hij voorkomen dat er iemand verschijnt die van de feiten niets weet.

Dat is vooral van betekenis richting het bestuur. Stuurt een gemeente steeds een gemachtigde die geen antwoord kan geven op vragen over de besluitvorming, dan kan de rechter de betrokken wethouder of gedeputeerde zelf oproepen.

In de praktijk

• Lees de brief goed. Staat er dat u wordt opgeroepen, dan is dat geen vrijblijvende uitnodiging. Kunt u echt niet, meld dat dan meteen en met reden, in plaats van niet te komen.
• Bereid u inhoudelijk voor. Neem de stukken mee waar de vragen over gaan. Een oproeping betekent dat de rechter op een concreet punt duidelijkheid zoekt.
• Voor het bestuursorgaan: stuur iemand die het dossier kent en die bevoegd is antwoord te geven. Een gemachtigde die op elke vraag moet terugkoppelen, kost de zaak vaak een extra zitting.
• Voor de burger: de plicht werkt in twee richtingen. Ook het bestuursorgaan kan worden opgeroepen, en ook aan zijn zwijgen kan de rechter gevolgen verbinden.