Artikel 5:24 Awb: Wat moet er in de last staan?

Dit artikel stelt drie eisen aan de last onder bestuursdwang. De last moet omschrijven welke herstelmaatregelen genomen moeten worden, hij moet een termijn noemen waarbinnen dat moet gebeuren, en hij moet worden bekendgemaakt aan een vaste kring van betrokkenen: de overtreder, de rechthebbenden op het gebruik van de zaak waar het om gaat, en de aanvrager.

Achter die drie eisen zit één gedachte: wie een opdracht krijgt die kan uitmonden in slopen, afvoeren of sluiten, moet precies weten wat er van hem wordt verwacht en hoeveel tijd hij heeft. Zonder dat kan hij de last niet uitvoeren en kan hij ook niet beoordelen of hij bezwaar wil maken.

De herstelmaatregelen omschrijven

De last moet zo concreet zijn dat de overtreder er zonder juridische hulp mee uit de voeten kan. "Beëindig de met het bestemmingsplan strijdige situatie" zegt te weinig; "verwijder de vier zeecontainers op het achterterrein en voer ze af" zegt genoeg. Die omschrijving werkt twee kanten op. Zij vertelt de overtreder wat hij moet doen, en zij begrenst tegelijk wat het bestuursorgaan later zelf mag uitvoeren als de overtreder stil blijft zitten.

De termijn

De last vermeldt binnen welke tijd de maatregelen genomen moeten zijn. Die termijn is bedoeld als echte kans op herstel, niet als formaliteit: hij hoort lang genoeg te zijn om het werk daadwerkelijk te kunnen doen, inclusief het regelen van een aannemer, een container of een ontheffing. Wat redelijk is, hangt af van de klus. Een geblokkeerde vluchtroute vrijmaken kan een kwestie van uren zijn; een bedrijfsloods afbreken vraagt weken. Pas na het verstrijken van de termijn komt de bevoegdheid tot feitelijk ingrijpen in beeld.

Aan wie de last wordt bekendgemaakt

De kring is ruimer dan alleen de overtreder. Ook de rechthebbenden op het gebruik van de zaak krijgen de last, bijvoorbeeld de eigenaar en de huurder van een pand of de pachter van een perceel. Dat is logisch: zij worden geraakt door wat er gaat gebeuren, ook al hebben zij de overtreding misschien niet begaan. Daarnaast gaat de last naar de aanvrager, dus naar degene die zelf om handhaving heeft gevraagd. Wie een handhavingsverzoek indient, blijft zo op de hoogte van wat er met zijn verzoek gebeurt.

Een voorbeeld. Een loonwerker pacht een weiland en slaat daar zonder toestemming honderden oude autobanden op. Een natuurvereniging vraagt de gemeente om op te treden. De gemeente legt de loonwerker een last op om de banden binnen zes weken af te voeren. De grondeigenaar die het weiland verpacht, is rechthebbende op het gebruik en krijgt de last daarom ook; de vereniging krijgt hem als aanvrager. Zo weet iedereen wat er speelt en kan iedere belanghebbende tijdig bezwaar maken.

In de praktijk

• Voor de ontvanger. Lees eerst wat er precies van u wordt gevraagd en wanneer het klaar moet zijn. Is de omschrijving onduidelijk of de termijn onhaalbaar, laat dat dan schriftelijk weten en vraag om verlenging; wacht niet af tot de termijn is verlopen.
• Voor het bestuursorgaan. Werk de maatregelen uit in gewone taal en controleer of u iedereen uit de derde groep hebt bereikt. Wordt iemand uit dat rijtje overgeslagen, dan maakt dat de last meestal niet ongeldig, maar kan die persoon later vaak nog bezwaar maken, omdat een te laat bezwaar dan in de regel verschoonbaar is.
• Voor beiden. De last is een besluit. De algemene regels over bekendmaking van besluiten uit artikel 3:41 Awb gelden ernaast, en tegen de last staat bezwaar open op grond van artikel 7:1 Awb, binnen de termijn van artikel 6:7 Awb. Omdat het om een belastend besluit gaat, hoort het bestuursorgaan de betrokkene vooraf meestal te horen op grond van artikel 4:8 Awb.

Alleen bij spoed kan van de voorafgaande last worden afgezien: artikel 5:31 Awb maakt dat mogelijk. Buiten die situatie is een last zonder duidelijke maatregelen of zonder termijn een gebrekkig besluit.