Artikel 5:10 Awb: Wie krijgt de opgelegde geldsom?

Als een bestuurlijke sanctie verplicht tot het betalen van geld, gaat dat geld naar het bestuursorgaan dat de sanctie heeft opgelegd. Legt het college van burgemeester en wethouders een boete op, of verbeurt u een dwangsom die gedeputeerde staten hebben opgelegd, dan is dat bestuursorgaan de schuldeiser. Het tweede lid geeft daar de bijbehorende bevoegdheid bij: blijft betaling uit, dan kan het bestuursorgaan het bedrag invorderen met een dwangbevel.

De hoofdregel over de bestemming van het geld geldt alleen "tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald". Bijzondere wetten kunnen dus regelen dat de opbrengst naar het Rijk gaat of naar een fonds. Wie wil weten waar een concrete boete terechtkomt, moet daarom altijd ook de wet raadplegen waarop de boete is gebaseerd.

Waarom dit uitmaakt

Dat het geld naar het opleggende bestuursorgaan gaat, betekent dat handhaving voor dat orgaan niet alleen kosten oplevert. Juist daarom is het goed te beseffen dat dit geen zelfstandige reden mag zijn om te handhaven: de bevoegdheid tot het opleggen van een sanctie ontleent het bestuursorgaan aan artikel 5:4 Awb en de keuze om die te gebruiken moet gaan over naleving van de regel, niet over de begroting.

Invorderen met een dwangbevel

Een dwangbevel is een schriftelijk bevel van een bestuursorgaan dat de betaling van een geldsom afdwingt; artikel 4:114 Awb omschrijft het zo. Het bijzondere eraan is dat het bestuursorgaan geen gang naar de rechter hoeft te maken om beslag te kunnen laten leggen: volgens artikel 4:116 Awb levert een dwangbevel een executoriale titel op die met de regels van het burgerlijk procesrecht kan worden tenuitvoergelegd.

Zo'n bevoegdheid bestaat alleen als de wet die uitdrukkelijk toekent; dat eist artikel 4:115 Awb. Het tweede lid van dit artikel is precies zo'n toekenning voor alle geldsommen die uit een bestuurlijke sanctie voortvloeien. Daar staat een volgorde tegenover: op grond van artikel 4:112 Awb stuurt het bestuursorgaan eerst een aanmaning met een betalingstermijn van twee weken, en pas als binnen die termijn niet volledig is betaald mag het dwangbevel volgen, zo bepaalt artikel 4:117 Awb.

Een voorbeeld. Een eigenaar van een loods krijgt een last onder dwangsom om illegale opslag te verwijderen en laat de termijn verstrijken. Hij verbeurt daardoor het vastgestelde bedrag. De gemeente neemt eerst een beschikking over de invordering van de dwangsom, zoals artikel 5:37 Awb voorschrijft, stuurt een betalingsverzoek en vervolgens een aanmaning. Wordt er dan nog niet betaald, dan vaardigt de gemeente een dwangbevel uit en kan een deurwaarder beslag leggen op de bankrekening, zonder tussenkomst van een rechter.

Bezwaar en beroep

Discussie over de vraag of de sanctie terecht is opgelegd, hoort thuis bij het sanctiebesluit zelf: daartegen maakt u bezwaar op grond van artikel 7:1 Awb. Bij een last onder dwangsom komt daar nog een moment bij. Tegen de beschikking over de invordering van artikel 5:37 Awb staan wel bezwaar en beroep open; daarin kunt u bijvoorbeeld aanvoeren dat u de dwangsom niet hebt verbeurd. Tegen de aanmaning en het dwangbevel zelf staat volgens artikel 8:4 Awb geen beroep bij de bestuursrechter open. Wie de tenuitvoerlegging van een dwangbevel wil aanvechten, moet in verzet bij de burgerlijke rechter; het exploot waarmee het dwangbevel wordt betekend, vermeldt bij welke rechtbank dat kan (artikel 4:123 Awb). Wacht daarom niet met bezwaar tot de deurwaarder belt: op dat moment ligt de vraag of de sanctie klopte in beginsel al achter u.

In de praktijk

• Voor de betaler. Betaal of maak bezwaar, maar doe iets. Loopt de betaling mis door geldgebrek, vraag dan tijdig om een betalingsregeling; dat is aanzienlijk goedkoper dan een traject met invorderingskosten.
• Voor het bestuursorgaan. Houd de volgorde zuiver: sanctiebesluit (en bij een dwangsom de invorderingsbeschikking), betalingstermijn, aanmaning, dwangbevel. Een dwangbevel dat te vroeg wordt uitgevaardigd, mist de basis die artikel 4:117 Awb verlangt.
• Voor beiden. Controleer of de bijzondere wet iets anders regelt over de bestemming van het bedrag. Staat daar niets, dan geldt de hoofdregel van dit artikel.