Artikel 5:6 Awb: Niet twee herstelsancties tegelijk

Dit artikel verbiedt stapelen. Loopt er voor een overtreding al een herstelsanctie, dan mag het bestuursorgaan voor diezelfde overtreding niet nog een herstelsanctie opleggen zolang de eerste van kracht is. Wie een last onder dwangsom heeft gekregen, kan er dus niet ook nog bestuursdwang bij verwachten zonder dat er eerst iets met die eerste last gebeurt.

De gedachte erachter is dat een herstelsanctie een middel is om een doel te bereiken, niet een strafmaat. Zodra één instrument is ingezet om de overtreding te beëindigen, voegt een tweede daar niets aan toe; het maakt vooral onduidelijk wat er van de overtreder wordt verwacht en het kan hem dubbel geld kosten voor één en hetzelfde herstel.

Wat betekent van kracht?

De blokkade duurt zolang de eerste sanctie werkt. Bij een last onder dwangsom is dat zolang de last geldt en er dwangsommen kunnen worden verbeurd. Is die last ingetrokken, of is hij uitgewerkt omdat het maximumbedrag is bereikt of de looptijd is verstreken, dan staat dit artikel niet meer in de weg aan een nieuw instrument. Een bestuursorgaan dat wil overstappen, moet dus eerst de oude last uit de weg ruimen en dat ook zichtbaar doen.

Dezelfde overtreding

Het verbod geldt per overtreding. Zijn er twee verschillende overtredingen, bijvoorbeeld een bouwwerk zonder vergunning én een opslag die niet aan de veiligheidsvoorschriften voldoet, dan mag voor elk daarvan een eigen herstelsanctie worden opgelegd, ook als ze op hetzelfde perceel spelen. Het gaat er niet om of de feiten op dezelfde plek gebeuren, maar of hetzelfde voorschrift op dezelfde manier is geschonden.

Ook geldt het verbod alleen tussen herstelsancties onderling. Een herstelsanctie en een bestraffende sanctie mogen wel naast elkaar bestaan, omdat ze verschillende doelen dienen: de een beëindigt de overtreding, de ander bestraft haar. Voor het stapelen van bestuurlijke boetes gelden eigen regels, waaronder artikel 5:43 Awb.

Een voorbeeld. Een ondernemer slaat op zijn terrein zonder toestemming grond en puin op. De gemeente legt een last onder dwangsom op: binnen zes weken weghalen, anders een bedrag per week. De termijn verstrijkt, de ondernemer betaalt de dwangsommen maar ruimt niets op. De gemeente wil nu zelf laten afvoeren en de kosten verhalen. Dat kan pas als zij de dwangsomlast intrekt of als die is uitgewerkt; anders zouden er twee herstelsancties tegelijk voor dezelfde opslag lopen.

Verhouding tot de keuze van het instrument

Het artikel dwingt het bestuursorgaan om vooraf goed na te denken over het middel. Artikel 5:32 Awb laat de keuze tussen een last onder bestuursdwang en een last onder dwangsom, maar dit artikel maakt duidelijk dat die keuze niet vrijblijvend achteraf kan worden herzien zolang de eerste sanctie loopt. Wisselen mag wel, maar netjes en in de juiste volgorde.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: krijgt u een tweede handhavingsbesluit voor dezelfde overtreding, controleer dan of het eerste besluit formeel is ingetrokken of is uitgewerkt. Is dat niet zo, dan is dat een zelfstandig verweer.
• Voor de burger of ondernemer: bewaar de correspondentie over de eerste last, inclusief de datum waarop die afliep. Die data bepalen of het verbod nog werkte.
• Voor het bestuursorgaan: wilt u overstappen op een ander instrument, trek dan eerst de lopende last uitdrukkelijk in en leg dat vast in het nieuwe besluit.
• Voor het bestuursorgaan: beschrijf de overtreding scherp. Wie meerdere overtredingen op één hoop veegt, loopt het risico dat de tweede sanctie als dubbelop wordt gezien.