Artikel 2:2 Awb: Weigering van een gemachtigde

Artikel 2:2 Awb vormt de tegenhanger van het recht op bijstand en vertegenwoordiging uit artikel 2:1 Awb. Het bestuursorgaan kan een bepaalde persoon als helper of gemachtigde weigeren, maar alleen als tegen die persoon ernstige bezwaren bestaan.

Een zware maatstaf

De woorden "ernstige bezwaren" zijn niet toevallig gekozen. Het recht om zelf te bepalen wie je bijstaat, is een wezenlijke waarborg, en het bestuursorgaan mag daar niet lichtvaardig aan tornen. Het enkele feit dat een gemachtigde onaangenaam, breedsprakig of hardnekkig is, is onvoldoende. Ook een verschil van inzicht over de zaak levert geen ernstig bezwaar op.

Denk aan iemand die zo duidelijk niet begrijpt waar de zaak over gaat dat hij de belanghebbende eerder schaadt dan helpt, of aan iemand die met beledigingen, intimidatie of bewust misleidend optreden een normale behandeling van de zaak onmogelijk maakt. Ook dan ligt de lat hoog: twijfel aan de kwaliteit van het werk of een stevige opstelling is nog geen ernstig bezwaar.

De weigering is zelf een besluit

Het tweede lid schrijft voor dat zowel de belanghebbende als de geweigerde persoon onverwijld schriftelijk in kennis worden gesteld. Die eis heeft een dubbele functie: beiden moeten weten waar zij aan toe zijn, en beiden moeten kunnen opkomen tegen de weigering.

Een weigering op grond van dit artikel wordt namelijk als een besluit aangemerkt, zodat daartegen bezwaar en beroep openstaan. Dat is van belang omdat de weigering diep ingrijpt: zij raakt zowel het recht van de belanghebbende om zich te laten bijstaan als de beroepsuitoefening van de gemachtigde.

Omdat de weigering een besluit is, gelden ook de eisen van hoofdstuk 3. De weigering moet zorgvuldig worden voorbereid, wat in de regel betekent dat beide betrokkenen eerst worden gehoord, en zij moet deugdelijk worden gemotiveerd — met concrete feiten, niet met een algemene verwijzing naar de opstelling van de gemachtigde.

Een weigering zet de zaak zelf niet stil. Alleen de betrokken helper of gemachtigde valt af; de belanghebbende moet de ruimte krijgen om op eigen kracht verder te gaan of iemand anders in te schakelen. Een aanvraag of bezwaar laten liggen omdat de gemachtigde is geweigerd, mag niet.

Advocaten zijn uitgezonderd

Het derde lid sluit advocaten uit van de weigeringsbevoegdheid. De reden is dat advocaten al onder een eigen toezicht- en tuchtstelsel vallen: de deken en de raad van discipline waken over hun optreden. Het zou de onafhankelijkheid van de advocatuur aantasten als een bestuursorgaan — vaak de wederpartij in de zaak — zelf kon bepalen welke advocaat het tegenover zich wil treffen.

Meent een bestuursorgaan dat een advocaat zich onbehoorlijk gedraagt, dan is de weg een klacht bij de deken. De uitzondering geldt uitsluitend voor advocaten; andere rechtsbijstandverleners, zoals juridisch adviseurs zonder beschermde titel, vallen wel onder het eerste lid.