Artikel 9:17 Awb: Welke ombudsman is bevoegd?

Dit artikel bepaalt wie in de rest van deze titel wordt bedoeld met het woord ombudsman. Dat zijn er twee soorten: de Nationale ombudsman, en een ombudsman of ombudscommissie die is ingesteld op grond van de Gemeentewet, de Provinciewet, de Waterschapswet of de Wet gemeenschappelijke regelingen. Alle regels over verzoekschriften, onderzoek en rapporten die hierna volgen, gelden voor beide.

De definitie is nodig omdat Nederland geen enkele ombudsvoorziening kent maar een stelsel. Zonder deze bepaling zou voor elke decentrale ombudsman opnieuw geregeld moeten worden hoe hij een verzoek behandelt.

Een landelijke en een decentrale variant

De Nationale ombudsman is de landelijke voorziening. Daarnaast kunnen gemeenten, provincies, waterschappen en samenwerkingsverbanden op grond van de genoemde wetten hun eigen ombudsman of ombudscommissie instellen. Een aantal grotere gemeenten heeft dat gedaan, soms samen met buurgemeenten in één regionale voorziening.

Belangrijk is dat het gaat om instellen krachtens die wetten. Een klachtencommissie die een gemeente zelf in het leven roept om intern te adviseren, is geen ombudsman in de zin van dit artikel, ook al staat het woord ombuds in de naam. Zo'n commissie valt onder titel 9.1 en niet onder de regels van deze titel.

Wat de keuze bepaalt

Voor de burger komt het neer op één vraag: over welk bestuursorgaan gaat mijn klacht, en heeft dat orgaan een eigen ombudsvoorziening? Heeft een gemeente geen eigen ombudsman of ombudscommissie ingesteld, dan is de Nationale ombudsman voor klachten over die gemeente de aangewezen instantie. Heeft zij er wel een, dan gaat de klacht daarheen.

Vergist u zich, dan is dat niet fataal. Een verzoekschrift dat bij de verkeerde ombudsman binnenkomt, wordt doorgezonden naar de bevoegde ombudsman; artikel 9:18 Awb, tweede lid, regelt dat.

Voorbeeld: twee klachten, twee adressen

Iemand is ontevreden over de manier waarop de Belastingdienst hem heeft behandeld en tegelijk over de bejegening door de afdeling parkeervergunningen van zijn gemeente. Voor de eerste klacht is de Nationale ombudsman het adres. Voor de tweede hangt het ervan af: woont hij in een gemeente met een eigen ombudsman, dan gaat die klacht daarheen, en anders opnieuw naar de Nationale ombudsman. Beide onderzoeken verlopen daarna volgens dezelfde regels van deze titel.

In de praktijk

• Voor de burger: kijk op de website van uw gemeente of provincie of er een eigen ombudsvoorziening is. Dat scheelt weken doorlooptijd.
• Voor de burger: laat u niet afschrikken door de naam van een orgaan. Bepalend is of het krachtens een van de genoemde wetten is ingesteld, niet hoe het zichzelf noemt.
• Voor het bestuursorgaan: vermeld in de afhandelingsbrief van een klacht welke ombudsman bevoegd is. Dat voorkomt onbevoegd ingediende verzoeken.
• Voor het bestuursorgaan: wordt de gemeenschappelijke regeling waarin uw organisatie deelneemt gewijzigd, controleer dan of de ombudsvoorziening meeverhuist.