Artikel 8:55c Awb: De rechter stelt de verbeurde dwangsom vast

Dit artikel geeft de bestuursrechter de bevoegdheid om, als een beroep tegen het uitblijven van een besluit slaagt, in dezelfde uitspraak vast te stellen hoeveel dwangsom het bestuursorgaan intussen heeft verbeurd. Dat gebeurt alleen als een partij daar uitdrukkelijk om vraagt. Het gaat om de dwangsom wegens niet tijdig beslissen, die is geregeld in afdeling 4.1.3 van deze wet.

De reden is efficiëntie. Zonder deze bepaling zou een burger twee sporen moeten bewandelen: bij de rechter afdwingen dat er alsnog wordt beslist, en daarnaast bij het bestuursorgaan aandringen op een beschikking over de dwangsom, met eventueel opnieuw bezwaar en beroep als die uitblijft of niet klopt. Nu kan één uitspraak beide punten afhandelen.

"Desgevraagd" is een echte voorwaarde

De rechter doet dit niet uit zichzelf. Wie de dwangsom vastgesteld wil krijgen, moet dat vragen, bij voorkeur al in het beroepschrift. Vergeet u dat, dan zwijgt de uitspraak erover en blijft de gewone route over: het bestuursorgaan moet de dwangsom zelf bij beschikking vaststellen, en tegen die beschikking kunt u zo nodig weer opkomen. Het loont dus om het verzoek meteen in één zin op te nemen.

De rechter rekent de dwangsom uit aan de hand van de regels in afdeling 4.1.3: wanneer de ingebrekestelling is ontvangen, of daarna twee weken zijn verstreken zonder dat er een besluit lag, hoeveel dagen het bestuursorgaan vanaf dat moment in gebreke is gebleven en welke bedragen daarbij horen. Die eerste twee weken tellen dus niet mee. De rechter stelt geen nieuwe sanctie op; hij stelt vast wat van rechtswege al is verbeurd.

De aansluiting op het burgerlijk procesrecht

De tweede volzin verklaart de artikelen 611c en 611g Rv van overeenkomstige toepassing. Die bepalingen horen bij de dwangsom in civiele zaken en regelen aan wie een verbeurde dwangsom toekomt en hoe lang de bevoegdheid om haar te innen blijft bestaan. Praktisch betekent dat vooral één ding: wacht niet te lang met innen. Een vastgestelde dwangsom die jarenlang blijft liggen, kan haar waarde verliezen.

Een voorbeeld

Een ondernemer vraagt een subsidie aan. De beslistermijn verstrijkt, hij stelt het bestuursorgaan in gebreke en stelt na twee weken zonder reactie beroep in. In zijn beroepschrift schrijft hij: "Ik verzoek de rechtbank tevens de hoogte van de verbeurde dwangsom vast te stellen." De rechtbank verklaart het beroep gegrond, draagt op alsnog te beslissen en noemt in het dictum het bedrag dat het bestuursorgaan aan hem verschuldigd is. Met die uitspraak in de hand kan hij betaling vorderen zonder een aparte procedure.

In de praktijk

• Voor de burger. Zet het verzoek expliciet in het beroepschrift en voeg de ingebrekestelling met verzendbewijs bij. De dwangsom gaat pas lopen als na de ontvangst van die ingebrekestelling twee weken zijn verstreken zonder besluit; de ontvangstdatum bepaalt dus wanneer die wachttijd begint.
• Voor de burger. Onderneem na de uitspraak tijdig actie als er niet betaald wordt. De uitspraak stelt het bedrag vast, maar int het niet voor u.
• Voor het bestuursorgaan. Reken zelf mee en betaal uit zodra duidelijk is dat de termijn is overschreden. Een dwangsom die de rechter vaststelt, komt bovenop de proceskosten en het griffierecht die u waarschijnlijk toch al moet vergoeden.
• Voor beiden. Dit artikel gaat alleen over de dwangsom wegens te laat beslissen. Een dwangsom die aan de uitspraak zelf wordt verbonden, is iets anders; die staat in artikel 8:55d Awb.