Artikel 8:51a Awb: Een gebrek herstellen tijdens het beroep

Dit artikel geeft de bestuursrechter de bevoegdheid om een beroep niet meteen af te doen, maar het bestuursorgaan eerst de kans te geven een gebrek in het bestreden besluit te herstellen. Die tussenstap heet de bestuurlijke lus. De rechter biedt die gelegenheid in een tussenuitspraak: artikel 8:80a Awb schrijft die vorm voor en verlangt dat daarin zoveel mogelijk staat hoe het gebrek kan worden hersteld. Daarna gaat dezelfde rechter in dezelfde zaak verder en doet hij uiteindelijk einduitspraak.

De reden daarvoor is praktisch. Zonder deze mogelijkheid loopt een geslaagd beroep uit op vernietiging van het besluit, waarna het bestuursorgaan opnieuw beslist en de burger zo nodig opnieuw moet gaan procederen. Dat kan jaren kosten. Met de lus blijft het geschil op tafel liggen bij de rechter die het dossier al kent.

Wat is een gebrek

De wet zegt niet wat een gebrek is. In de kern gaat het om een tekortkoming die tot vernietiging zou leiden: een motivering die niet deugt, een onderzoek dat te mager is, een belangenafweging die een punt heeft overgeslagen, of een vormvoorschrift dat niet is nageleefd. Kenmerkend voor een zaak die zich leent voor een lus is dat het gebrek te repareren valt zonder dat de uitkomst van het besluit per se hoeft te veranderen. Staat al vast dat de vergunning of de afwijzing hoe dan ook geen stand houdt, dan heeft herstel geen zin.

Het artikel maakt uitdrukkelijk mogelijk dat het bestuursorgaan het gebrek laat herstellen. Moet er bijvoorbeeld alsnog een taxatie of verkeersonderzoek komen, dan mag het bestuursorgaan dat door een extern bureau laten uitvoeren. Het blijft haar besluit en haar verantwoordelijkheid; de rechter beoordeelt uiteindelijk het resultaat.

De rem: belanghebbenden die niet meedoen

De tweede volzin van het eerste lid bevat een belangrijke uitzondering. De rechter past de lus niet toe als belanghebbenden die niet als partij aan het geding deelnemen daardoor onevenredig kunnen worden benadeeld. Wie niet meeprocedeert, krijgt het herstel immers niet te zien en kan er ook geen zienswijze over indienen. Bij besluiten met een grote kring van betrokkenen, zoals een bestemmings- of omgevingsplan of een vergunning voor een bedrijf met veel omwonenden, moet de rechter daar uitdrukkelijk bij stilstaan.

De termijn bepaalt de rechter

Het tweede lid legt geen vaste hersteltermijn vast. De rechter bepaalt zelf binnen welke tijd het bestuursorgaan aan de slag moet, en houdt daarbij rekening met wat er nodig is: een betere motivering vraagt minder tijd dan een nieuw onderzoek. De rechter kan die termijn verlengen, bijvoorbeeld wanneer een extern rapport vertraging oploopt. Daarmee houdt hij de regie over het tempo van de procedure.

Voorbeeld

Een muziekvereniging gaat in beroep tegen de weigering van een subsidie. De vereniging had aangevoerd dat zij door een brand in haar repetitieruimte een jaar lang geen activiteiten kon organiseren, maar de provincie is daar in haar besluit niet op ingegaan. De rechter vernietigt niet meteen, maar stelt de provincie in de gelegenheid dat gebrek binnen een door hem vastgestelde termijn te herstellen. De provincie legt alsnog uit waarom die omstandigheid volgens haar geen reden is om van de subsidieregels af te wijken. De rechter beoordeelt daarna of het besluit met die aanvulling alsnog deugt.

In de praktijk

• Voor de burger: een lus voelt als uitstel, maar betekent vrijwel altijd dat de rechter uw beroepsgrond serieus neemt. Blijf meedoen: u krijgt de kans op het herstel te reageren, en die reactie telt mee in de einduitspraak.
• Voor het bestuursorgaan: pak het aangewezen gebrek volledig aan en beperk u niet tot cosmetische aanpassingen. Een half hersteld besluit leidt alsnog tot vernietiging, en dan is er alleen tijd verloren.
• Voor derden: wie belang heeft bij de zaak maar nog niet meedoet, kan verzoeken als partij te worden toegelaten. Dat voorkomt dat het herstel buiten uw zicht plaatsvindt.

Hoe het verder gaat na de lus staat in de volgende artikelen: artikel 8:51b Awb regelt de melding door het bestuursorgaan en de zienswijzen van partijen, artikel 8:51c Awb de mededeling van de rechter over het vervolg, en artikel 8:51d Awb de variant voor de rechter die in hoogste aanleg oordeelt.