Artikel 8:46 Awb: Getuigen horen voor de zitting

Dit artikel maakt het mogelijk dat de bestuursrechter al voordat de zitting plaatsvindt getuigen oproept en hoort. Een getuige is iemand die uit eigen waarneming iets kan verklaren over feiten die voor de zaak van belang zijn: de buurvrouw die de geluidsoverlast hoorde, de toezichthouder die het bedrijf bezocht, de collega die bij het incident aanwezig was.

In het bestuursrecht draait een geschil vaak om de vraag of een besluit juridisch deugt, en dan zijn stukken genoeg. Maar soms staan twee feitelijke lezingen tegenover elkaar en komt het dossier daar niet uit. Voor die situatie bestaat het getuigenverhoor in het vooronderzoek: de rechter laat een onafhankelijke waarnemer vertellen wat hij heeft gezien of gehoord, ruim voordat de zaak op zitting komt.

De rechter beslist zelf wie komt

De bevoegdheid om in deze fase getuigen op te roepen ligt uitsluitend bij de bestuursrechter. Een partij kan er wel om vragen, maar heeft er geen recht op; de rechter roept alleen op als hij vindt dat een verklaring de zaak verder kan helpen. Wie zelf een getuige wil laten horen, is aangewezen op de zitting: artikel 8:60 Awb, vierde lid, staat toe dat een partij getuigen meebrengt of zelf oproept, mits zij dat uiterlijk tien dagen voor de zittingsdag met naam en woonplaats meldt aan de rechter en aan de andere partijen. De rechter kan op grond van artikel 8:63 Awb, tweede lid, van het horen afzien als de verklaring redelijkerwijs niets aan de beoordeling kan bijdragen.

Wat partijen vooraf te horen krijgen

Het tweede lid schrijft voor dat partijen ten minste een week van tevoren vier dingen te horen krijgen: de namen en woonplaatsen van de getuigen, de plaats en het tijdstip van het verhoor, en de feiten waarover gehoord zal worden. Die aankondiging is er niet voor de vorm. Partijen kunnen zo bij het verhoor aanwezig zijn, zich voorbereiden op wat er aan de orde komt en bedenken welke vragen zij zelf willen laten stellen.

Een voorbeeld. Een gemeente legt een horecagelegenheid een last onder dwangsom op wegens nachtelijke overlast. De uitbater zegt dat het terras om elf uur leeg is, de handhaver schreef in zijn rapport dat er tot half twee mensen zaten. De rechtbank roept twee omwonenden op als getuige en meldt een week vooraf hun namen, de datum en het onderwerp: de situatie op het terras in de nachtelijke uren. Beide partijen zijn bij het verhoor en horen de verklaring uit de eerste hand, in plaats van pas maanden later in een uitspraak te lezen wat de rechter van de feiten vond.

Verplichtingen van de getuige

Wie door de bestuursrechter wordt opgeroepen, komt in een dwingende positie terecht. Op grond van artikel 8:33 Awb is een opgeroepen getuige verplicht te verschijnen en een verklaring af te leggen; in de oproeping staat ook wat de gevolgen zijn van wegblijven. Daar staat een vergoeding tegenover: artikel 8:36 Awb bepaalt dat aan door de rechter opgeroepen getuigen een vergoeding ten laste van het Rijk wordt toegekend.

Voor de manier waarop het verhoor verloopt verwijst het derde lid naar het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Daaruit gelden onder meer de regels over de ondervraging van de getuige en over het vastleggen van zijn verklaring. Het verhoor is dus geen vrij gesprek: de rechter leidt het, en wat er wordt verklaard komt op schrift te staan.

In de praktijk

• Vraag er op tijd om. Wilt u dat de rechter een getuige hoort, motiveer dan in uw beroepschrift welk concreet feit die persoon uit eigen waarneming kan bevestigen.
• Ga naar het verhoor toe. Wegblijven betekent dat de verklaring buiten uw aanwezigheid tot stand komt en u alleen het verslag ervan te zien krijgt.
• Voor het bestuursorgaan. Een controlerapport wint aan gewicht als de opsteller ervan zijn waarnemingen kan toelichten; reken er niet op dat het rapport zichzelf verdedigt.