Artikel 8:18 Awb: De behandeling van het wrakingsverzoek

Dit artikel regelt hoe een wrakingsverzoek wordt behandeld en beslist. De kern is dat een andere, meervoudige kamer van hetzelfde gerecht over het verzoek oordeelt: een kamer waarin de rechter over wie het gaat geen zitting heeft. Zo beslist niemand over zijn eigen onpartijdigheid.

De regeling is gebouwd op snelheid. De zaak zelf ligt intussen stil, dus elke week die de wrakingsbeslissing kost, is een week vertraging voor de partijen. Daarom staat er twee keer dat er zo spoedig mogelijk moet worden gehandeld.

Wie beslist en hoe

Het verzoek wordt zo spoedig mogelijk ter zitting behandeld door een meervoudige kamer. Zowel de verzoeker als de gewraakte rechter krijgt de gelegenheid om te worden gehoord. Voelt een van hen zich belemmerd om vrijuit te spreken in aanwezigheid van de ander, dan kan de kamer bepalen dat zij apart worden gehoord. Dat kan zij uit eigen beweging doen of op verzoek van de verzoeker of de rechter.

Merk op dat de gewraakte rechter wordt gehoord, maar niet hoeft te reageren op elk verwijt. Verschijnen is geen plicht die de wet uitspreekt; wel is de gelegenheid er.

Zonder zitting bij een kansloos verzoek

Is het verzoek kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond, dan mag de kamer de zitting en het horen overslaan en het verzoek meteen afdoen. "Kennelijk" betekent dat er in redelijkheid geen twijfel over bestaat: bijvoorbeeld een verzoek dat alleen klaagt over de inhoud van eerdere beslissingen, of een verzoek dat zich richt tegen iemand die de zaak helemaal niet behandelt.

De beslissing

De kamer beslist zo spoedig mogelijk, spreekt de beslissing in het openbaar uit en motiveert haar. De beslissing wordt onverwijld meegedeeld aan de verzoeker, aan de andere partijen en aan de rechter over wie het ging. Wordt het verzoek toegewezen, dan behandelt een andere rechter de zaak; wordt het afgewezen, dan pakt de oorspronkelijke rechter de zaak weer op.

Misbruik

Bij misbruik kan de kamer bepalen dat een volgend verzoek niet in behandeling wordt genomen. Daarvan moet in de beslissing melding worden gemaakt, zodat de betrokkene weet waar hij aan toe is. Deze bevoegdheid is er voor de zeldzame gevallen waarin iemand rechter na rechter wraakt om een procedure te blokkeren.

Geen rechtsmiddel

Tegen de beslissing op het wrakingsverzoek staat geen rechtsmiddel open. Je kunt er dus niet apart tegen in hoger beroep. Dat is een bewuste keuze: anders zou een procedure over de rechter de procedure over het besluit jarenlang kunnen ophouden.

Een voorbeeld

Een aannemer wraakt de rechter die zijn beroep tegen een bouwstop behandelt, omdat de rechter op zitting zei dat de gemeente "kennelijk goede redenen had". De wrakingskamer hoort hem en de rechter, en oordeelt dat de opmerking een voorlopige samenvatting van het verweer was en geen eindoordeel. Het verzoek wordt afgewezen, in het openbaar uitgesproken en gemotiveerd meegedeeld. De oorspronkelijke rechter zet de behandeling voort.

In de praktijk

• Bereid het horen voor: je krijgt één moment om je verhaal te doen. Kom met feiten en data, niet met een algemeen gevoel van onrecht.
• Vraag om apart horen als dat helpt: dat kan bijvoorbeeld als je een gevoelige persoonlijke omstandigheid moet noemen.
• Kom je bezwaar tegen de rechter later terug: ben je het oneens met de afwijzing, dan is de plaats daarvoor het hoger beroep tegen de einduitspraak in je zaak, waarin je de gang van zaken kunt aankaarten.

De vormvoorschriften voor het verzoek staan in artikel 8:16 Awb. Berust de rechter zelf in de wraking, dan komt deze procedure niet aan de orde; zie artikel 8:17 Awb.