Artikel 8:17 Awb: Berusten in de wraking

Dit artikel regelt in één zin een belangrijke uitweg: een rechter tegen wie een wrakingsverzoek is ingediend, kan in de wraking berusten. Berusten wil zeggen dat hij zich neerlegt bij het verzoek en de zaak niet verder behandelt. Er hoeft dan geen wrakingskamer meer aan te pas te komen.

De regeling scheelt tijd en gedoe. Een wrakingsprocedure kost een zitting, een beslissing en vaak weken vertraging. Als de rechter zelf vindt dat het beter is dat een collega de zaak overneemt, is die hele procedure zinloos.

Berusten is geen schuldbekentenis

Een rechter die berust, geeft daarmee niet toe dat hij partijdig was. Vaak is de overweging praktisch: de zaak is toch al verstoord, de verhouding met een partij staat onder druk, of de rechter vindt het onwenselijk dat over zijn persoon wordt geprocedeerd terwijl een collega de zaak net zo goed kan doen. De wet vraagt geen motivering en geen oordeel over de gegrondheid van het verzoek.

Berusten is ook geen verplichting. De rechter mag het verzoek gewoon aan de wrakingskamer laten, bijvoorbeeld omdat hij het verzoek ongefundeerd vindt en niet wil dat wraking als vertragingsmiddel loont.

Wat er daarna gebeurt

Berust de rechter, dan is hij uit de zaak. De behandeling wordt overgenomen door een andere rechter of, bij een meervoudige kamer, door een andere samenstelling. Voor de partij die wraakte, is daarmee het doel bereikt: de rechter over wie zij zich zorgen maakte, beslist niet meer over haar zaak.

Wat al is gebeurd, verdwijnt niet. De stukken blijven in het dossier en de procedure begint niet opnieuw vanaf het indienen van het beroepschrift. Wel zal een zitting die al was begonnen doorgaans opnieuw moeten worden gehouden, omdat de nieuwe rechter de zaak zelf moet horen.

Een voorbeeld

Een inwoner procedeert tegen een verkeersbesluit van zijn gemeente. Kort voor de zitting ontdekt hij dat de behandelend rechter in dezelfde straat woont als de betwiste knip in de weg. Hij wraakt de rechter. De rechter vindt zelf dat hij prima onbevangen kan oordelen, maar ziet ook dat elke uitkomst nu discussie zou oproepen. Hij berust. De griffie plant de zaak in bij een collega en een wrakingszitting is niet nodig.

In de praktijk

• Voor de verzoeker: houd er rekening mee dat berusting kan volgen zonder dat je nog iets hoort over de vraag of je gelijk had. Er komt geen oordeel over je verwijt; je krijgt simpelweg een andere rechter.
• Reken niet op vertraging als voordeel: berusting gaat vaak snel, waardoor de zaak juist minder oploopt dan bij een volledige wrakingsprocedure.
• Voor het bestuursorgaan: tegen de berusting staat voor jou geen apart middel open; je krijgt eenvoudigweg te maken met een andere rechter.

Berust de rechter niet, dan gaat de zaak naar een meervoudige kamer die over het verzoek beslist; dat staat in artikel 8:18 Awb. De inhoudelijke maatstaf voor wraking staat in artikel 8:15 Awb.