Op verzoek van een partij kan elk van de rechters die een zaak behandelen, worden gewraakt op grond van feiten of omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden.
Artikel 8:15 Awb: Wanneer kun je een rechter wraken?
Wanneer kun je een rechter wraken?
Wettekst
Toelichting
Dit artikel geeft iedere partij in een bestuursrechtelijke procedure het recht om een rechter te wraken. Wraken betekent: de rechtbank vragen om deze rechter van de zaak te halen, omdat er feiten of omstandigheden zijn waardoor zijn onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Het is een noodrem die je zelden nodig hebt, maar die er moet zijn.
Achter de regel zit een eenvoudige gedachte: rechtspraak werkt alleen als partijen erop kunnen vertrouwen dat de rechter zonder voorkeur naar hun zaak kijkt. Bij bestuursrechtelijke zaken speelt dat extra, omdat de tegenpartij een overheidsorgaan is waarmee de rechtbank vaker te maken heeft.
Waar het om gaat: de schijn telt mee
De wettekst eist niet dat de rechter daadwerkelijk partijdig is. Het is genoeg dat er feiten of omstandigheden zijn waardoor de onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. De drempel ligt in de rechtspraak wel hoog: een rechter geldt als onpartijdig, tenzij zich uitzonderlijke omstandigheden voordoen die een zwaarwegende aanwijzing van vooringenomenheid opleveren, of tenzij de vrees daarvoor objectief gerechtvaardigd is. Jouw persoonlijke gevoel is dus niet doorslaggevend; het gaat erom of een buitenstaander die vrees redelijk zou vinden.
Typische omstandigheden die tot wraking kunnen leiden zijn een persoonlijke of zakelijke band tussen de rechter en een partij of een gemachtigde, eerdere betrokkenheid van de rechter bij dezelfde kwestie in een andere rol, of uitlatingen op zitting waaruit blijkt dat de rechter zijn oordeel al klaar heeft.
Wat geen wrakingsgrond is
Onvrede met beslissingen van de rechter is in de regel geen grond voor wraking. Dat de rechter een getuige niet oproept, een stuk te laat vindt of jouw betoog onderbreekt, hoort bij de leiding van de zitting. Ben je het daar niet mee eens, dan is de weg daartegen het hoger beroep tegen de einduitspraak, niet de wrakingskamer. Alleen als zo'n beslissing zo onbegrijpelijk is dat er geen andere verklaring voor lijkt dan vooringenomenheid, komt wraking in beeld.
Wie kan worden gewraakt
Het artikel spreekt over elk van de rechters die een zaak behandelen. Bij een meervoudige kamer kun je dus één rechter wraken, twee, of alle drie. Wel moet je per gewraakte rechter aangeven wat er in de persoon van díé rechter aan de hand is: de kamer als geheel is niet wrakingsvatbaar, en wraken vóórdat bekend is wie de zaak behandelt kan evenmin. Wraking betreft steeds de rechters zelf; de wet geeft geen wrakingsrecht tegen andere medewerkers van het gerecht. Ook de voorzieningenrechter en de rechter in hoger beroep kunnen worden gewraakt.
Een voorbeeld
Een ondernemer procedeert tegen een gemeente over een geweigerde standplaatsvergunning. Op zitting vertelt de rechter dat hij tot vorig jaar zelf raadslid was in die gemeente en toen over dit soort vergunningen meebesliste. De ondernemer wraakt hem. De vraag is dan niet of de rechter zich bevooroordeeld vóélt, maar of zijn recente rol bij de gemeente een objectief te rechtvaardigen vrees oplevert.
In de praktijk
- Wraak niet uit tactiek: een verzoek schorst de zaak en kost weken. Bij misbruik kan de rechtbank bepalen dat een volgend verzoek niet meer in behandeling wordt genomen.
- Wees concreet: noem de feiten, het moment waarop je ze hoorde en waarom ze de onpartijdigheid raken. Een verzoek dat neerkomt op "deze rechter luistert niet naar mij" strandt vrijwel altijd.
- Wacht niet af: je moet wraken zodra je de feiten kent. De procedureregels daarvoor staan in artikel 8:16 Awb, de behandeling in artikel 8:18 Awb.
De keerzijde van wraking is verschoning: daarbij vraagt de rechter zélf om van de zaak te worden gehaald, op grond van dezelfde soort omstandigheden.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Kan een heel rechterlijk college worden gewraakt?
De Afdeling bestuursrechtspraak overweegt dat wraking ertoe dient te waken tegen aantasting van de onpartijdigheid van de rechter en tegen de schijn daarvan. Een grond voor wraking moet daarom gaan over de persoon van de rechter die de zaak behandelt. Een verzoek dat zich richt tegen het college als geheel is geen wrakingsverzoek in de zin van de wet en wordt niet in behandeling genomen.
-
Wie moet aannemelijk maken dat een rechter niet onpartijdig is?
De Afdeling bestuursrechtspraak formuleert als maatstaf dat een rechter door zijn aanstelling wordt vermoed onpartijdig te zijn en dat degene die wraking vraagt aannemelijk moet maken dat er bijzondere omstandigheden zijn die een uitzondering op dat vermoeden rechtvaardigen. Een tweede verzoek dat geen feiten over de onpartijdigheid noemt en alleen is bedoeld om een zitting niet te laten doorgaan, is misbruik van het middel van wraking.
-
Is wraking een rechtsmiddel tegen beslissingen over het proces?
De Afdeling bestuursrechtspraak overweegt dat de juistheid van een processuele beslissing van de rechter in een wrakingsprocedure niet ter beoordeling staat, omdat wraking niet is bedoeld als rechtsmiddel tegen zulke beslissingen. Zulke beslissingen kunnen alleen tot inwilliging van een wrakingsverzoek leiden als zij, afzonderlijk of samen, een zwaarwegende aanwijzing voor partijdigheid opleveren. Daarvan was hier niets gebleken.
-
Is een eerdere uitspraak een wrakingsgrond?
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven gaat ervan uit dat een rechter door zijn aanstelling wordt vermoed onpartijdig te zijn, tenzij een uitzonderlijke omstandigheid een zwaarwegende aanwijzing voor vooringenomenheid oplevert. Daarnaast kan wraking volgen als de vrees voor partijdigheid, los van de persoonlijke opstelling van de rechter, objectief gerechtvaardigd is; daarbij weegt de uiterlijke schijn mee en is het eigen oordeel van de verzoeker niet beslissend. Dat een raadsheer in een eerdere zaak een uitspraak heeft gedaan waarmee een partij het niet eens is, is geen feit of omstandigheid waardoor de onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Ook in de tekst van die eerdere uitspraak ziet het College objectief geen aanknopingspunt voor de stelling dat de raadsheer zich alleen heeft laten leiden door het financiele belang van een van de betrokken ondernemingen; het verzoek komt er uiteindelijk op neer dat de verzoeker het met de uitkomst oneens is, en die uitkomst is voor partijen onvermijdelijk meer of minder gunstig.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.