Artikel 4:124 Awb: De overheid als gewone schuldeiser

Dit korte artikel geeft het bestuursorgaan een tweede gereedschapskist voor de invordering. Naast de bestuursrechtelijke weg van aanmaning en dwangbevel mag het orgaan ook alle bevoegdheden gebruiken die een gewone schuldeiser op grond van het privaatrecht heeft. De overheid staat bij het innen van haar vordering dus niet in een uitzonderingspositie die haar juist zou beperken.

Het woord ook is hier het sleutelwoord. De privaatrechtelijke bevoegdheden komen niet in de plaats van het dwangbevel, maar erbij. Het bestuursorgaan kan kiezen wat in het concrete geval het meest passend is, en het kan beide sporen naast elkaar gebruiken.

Waar het om kan gaan

• Zekerheid vooraf. Bestaat het risico dat de schuldenaar zijn vermogen wegsluist, dan kan het bestuursorgaan conservatoir beslag laten leggen, dus beslag om iets veilig te stellen voordat er wordt ingevorderd.
• Faillissement. Blijkt een schuldenaar structureel niet te betalen en zijn er meer schuldeisers, dan kan het bestuursorgaan het faillissement aanvragen of zijn vordering in een lopend faillissement indienen.
• Meedoen in een schuldregeling. Loopt er een schuldsanering of een minnelijke regeling, dan kan het bestuursorgaan daarin als schuldeiser optreden, met de rechten en beperkingen die daarbij horen.

- Verhaal op vermogensbestanddelen. Ook de gewone civiele mogelijkheden om verhaal te zoeken op wat de schuldenaar toebehoort, staan open.

Wat dit niet betekent

Dat het bestuursorgaan de bevoegdheden van een gewone schuldeiser heeft, maakt het nog geen gewone schuldeiser. Het blijft een bestuursorgaan en het blijft gebonden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Zorgvuldigheid, evenredigheid en een deugdelijke motivering gelden ook wanneer de invordering langs de civiele weg loopt. Een middel inzetten dat veel zwaarder is dan nodig, wordt daarmee niet toegestaan doordat het privaatrechtelijk mogelijk is.

Evenmin verandert dit artikel iets aan de vordering zelf. De omvang van de schuld, de rente en de kosten volgen uit de beschikking en uit de regels over geldschulden. Dit artikel gaat alleen over de manier waarop het geld kan worden binnengehaald.

Een voorbeeld

Een aannemer moet een fors bedrag aan verbeurde dwangsommen betalen. Het bestuursorgaan verneemt dat hij op het punt staat zijn bedrijfsbusje en machines te verkopen en de opbrengst naar het buitenland te brengen. Wachten op de betekening van een dwangbevel zou betekenen dat er straks niets meer te halen valt. Het bestuursorgaan gebruikt daarom eerst de civiele weg om beslag te laten leggen op die goederen, en zet daarnaast de bestuursrechtelijke invordering gewoon door.

In de praktijk

• Voor de schuldenaar: laat u niet verrassen. Ook als er nog geen dwangbevel is betekend, kan het bestuursorgaan al stappen zetten om verhaal veilig te stellen.
• Voor de schuldenaar: neemt u contact op over een regeling, doe dat schriftelijk en wees concreet over wat u wel kunt betalen. Een aantoonbaar serieus voorstel maakt een zwaar middel moeilijker te rechtvaardigen.
• Voor het bestuursorgaan: leg vast waarom de civiele weg nodig is naast of in plaats van het dwangbevel; die motivering is de kern van de toets als het tot een procedure komt. Stem daarbij de twee sporen op elkaar af, zodat een schuldenaar niet twee keer voor hetzelfde bedrag wordt aangesproken en de kosten niet dubbel oplopen.