Artikel 4:59 Awb: Toezicht op de gesubsidieerde instelling

Een bestuursorgaan dat op grond van afdeling 4.2.8 subsidie verleent, mag een of meer toezichthouders aanwijzen. Hun taak is scherp afgebakend: zij zien erop toe dat de ontvanger de verplichtingen nakomt die aan die subsidie zijn verbonden. Denk aan de verplichting om de gesubsidieerde activiteiten daadwerkelijk uit te voeren, om een deugdelijke administratie bij te houden of om melding te maken van omstandigheden die voor de subsidie van belang zijn. De toezichthouder krijgt daarvoor de wettelijke bevoegdheden uit hoofdstuk 5 van de Awb, maar niet allemaal.

De achterliggende gedachte is dat controle achteraf, bij de vaststelling van de subsidie, vaak te laat komt. Als een sportkoepel het geld voor een jeugdprogramma feitelijk aan iets anders besteedt, wil de subsidieverstrekker dat tijdens het boekjaar kunnen vaststellen en niet pas een jaar later bij de eindafrekening, als het geld op is.

Wat een toezichthouder is

Een toezichthouder is een persoon die bij of krachtens wettelijk voorschrift is belast met het toezicht op de naleving. Dit artikel geeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om zo iemand voor subsidietoezicht aan te wijzen: een beleidsambtenaar, een medewerker van de concerncontrol of een extern ingehuurde deskundige. Wie is aangewezen, kan zich legitimeren en mag onder meer plaatsen betreden en inzage vorderen in de administratie van de instelling. Een woning is daarvan uitgezonderd: die mag hij niet binnengaan zonder toestemming van de bewoner, wat bij kleine instellingen die vanuit een woonhuis werken een echte beperking is. Iedereen is verplicht mee te werken, en de toezichthouder mag zijn bevoegdheden alleen gebruiken voor zover dat voor zijn taak redelijkerwijs nodig is.

Wat de subsidietoezichthouder niet mag

Het tweede lid haalt twee bevoegdheden weg: die van de artikelen 5:18 en 5:19 Awb, het onderzoeken van zaken en het onderzoeken van vervoermiddelen. Subsidietoezicht is administratief toezicht. Het gaat om de vraag of het geld is besteed aan waarvoor het is gegeven, en dat blijkt uit boeken, contracten, roosters en verslagen — niet uit het openmaken van dozen of het aanhouden van een bestelbus. Deze inperking voorkomt dat een subsidierelatie de subsidieverstrekker opsporingsachtige bevoegdheden geeft die daar niet bij horen.

Voorbeeld

Een theaterstichting ontvangt jaarlijks subsidie voor onder meer honderd schoolvoorstellingen. De gemeente wijst een toezichthouder aan. Die kan tijdens het boekjaar de speellijsten en de bezoekcijfers opvragen, het kantoor bezoeken en de projectadministratie inzien. Blijkt dat er nog maar twintig voorstellingen zijn gespeeld, dan kan de gemeente daar tijdig op reageren, bijvoorbeeld door de instelling om een plan van aanpak te vragen. De opslagloods mag hij wel betreden, maar wat hij op grond van dit artikel niet kan, is de decorstukken daar aan een onderzoek onderwerpen, kisten openen of de vrachtwagen van het gezelschap laten stoppen om de lading te bekijken.

In de praktijk

• Voor de instelling: vraag naar het aanwijzingsbesluit en het legitimatiebewijs, en lever wat gevorderd wordt. Weigeren van medewerking is zelfstandig verwijtbaar en kan bovendien uitmonden in een lagere vaststelling van de subsidie. Vraag wel steeds waarvoor de informatie nodig is; toezicht dat verder gaat dan de aan uw subsidie verbonden verplichtingen, hoeft u niet te faciliteren.
• Voor het bestuursorgaan: wijs de toezichthouder uitdrukkelijk en schriftelijk aan en maak dat kenbaar aan de instelling. Zonder aanwijzing is er geen toezichthouder en zijn de bevoegdheden er dus ook niet.

Toezicht op grond van dit artikel staat los van de vraag welke verplichtingen de instelling precies heeft. Die volgen uit de wet, de verordening en de verleningsbeschikking, zoals de standaardverplichtingen van artikel 4:37 Awb. Het toezicht kan alleen zo ver reiken als die verplichtingen zelf reiken.