Artikel 4:41 Awb: Vergoeding bij vermogensvorming

Dit artikel gaat over de situatie waarin subsidiegeld niet alleen is opgegaan aan activiteiten, maar blijvend vermogen heeft opgeleverd: een gebouw, een verbouwing, machines, inventaris. Verdwijnt dat vermogen later uit de publieke sfeer — het pand wordt verkocht, het project stopt, de stichting wordt opgeheven — dan kan de ontvanger daarvoor een vergoeding aan het bestuursorgaan verschuldigd zijn. Dat kan alleen in de vijf gevallen die het tweede lid noemt, en alleen als het vooraf is geregeld.

De gedachte erachter is eenvoudig. Subsidie wordt gegeven voor een maatschappelijk doel, niet om de ontvanger blijvend rijker te maken. Zolang het gesubsidieerde buurthuis buurthuis blijft, is er niets aan de hand. Wordt het pand verkocht en houdt de stichting de opbrengst, dan is met gemeenschapsgeld privaat vermogen gefinancierd zonder dat de gemeenschap er nog iets voor terugkrijgt.

Twee voorwaarden vooraf

Het eerste lid stelt een dubbele eis, en die is streng. Er moet vooraf zijn bepaald dát een vergoeding verschuldigd kan zijn: bij wettelijk voorschrift, of — als de subsidie niet op een wettelijk voorschrift berust — bij de subsidieverlening zelf. En er moet vooraf zijn aangegeven hóe de hoogte van de vergoeding wordt berekend. Beide moeten er zijn. Een gemeente die pas bij de verkoop van het pand met een rekening komt terwijl de verordening en de beschikking zwijgen, staat met lege handen. Ook een regeling die wel een vergoeding aankondigt maar de berekening openlaat, voldoet niet: de ontvanger moet van tevoren kunnen inschatten wat een verkoop of bestemmingswijziging hem kost.

De vijf gebeurtenissen

• Vervreemden, bezwaren of van bestemming veranderen. De ontvanger verkoopt de goederen die voor de gesubsidieerde activiteit werden gebruikt, vestigt er een hypotheek op, of gaat ze voor iets anders gebruiken.
• Schadevergoeding ontvangen. De goederen gaan verloren of raken beschadigd en de ontvanger krijgt daarvoor een uitkering, bijvoorbeeld van zijn verzekeraar. Het geld komt dan in de plaats van het gesubsidieerde bezit.
• Beëindiging van de activiteiten. De gesubsidieerde activiteiten stoppen geheel of gedeeltelijk, terwijl het ermee opgebouwde vermogen achterblijft bij de ontvanger.

- Intrekking, beëindiging of ontbinding. De verlening of de vaststelling wordt ingetrokken of de subsidie wordt beëindigd — dat kan samenlopen met de artikelen 4:48 en 4:49 Awb — of de rechtspersoon die de subsidie ontving houdt op te bestaan.

Een buurthuis dat wordt verkocht

Een stichting krijgt 300.000 euro subsidie voor de aankoop en verbouwing van een pand dat als buurthuis gaat dienen. In de gemeentelijke subsidieverordening staat dat bij verkoop of bestemmingswijziging een vergoeding verschuldigd is, berekend naar het aandeel van de subsidie in de aanschafwaarde, afgezet tegen de opbrengst. Drie jaar nadat de subsidie is vastgesteld verkoopt de stichting het pand voor 700.000 euro en gaat zij verder als online platform. Dan is aan alle eisen voldaan: er is vermogensvorming, er is een gebeurtenis uit het tweede lid, de grondslag staat in de verordening en de berekeningswijze is vooraf bekend. De gemeente kan de vergoeding vaststellen, mits zij dat doet binnen de termijnen van het derde lid.

Binnen welke termijn

Het derde lid bindt het bestuursorgaan aan twee termijnen tegelijk. De vergoeding moet worden vastgesteld binnen een jaar nadat het bestuursorgaan van de gebeurtenis op de hoogte is gekomen óf had kunnen zijn — wegkijken helpt dus niet — en in elk geval binnen vijf jaar na de bekendmaking van de laatste beschikking tot subsidievaststelling. Die buitengrens geeft de ontvanger op enig moment rust: ook als een verkoop pas veel later opvalt, is de subsidierelatie na vijf jaar financieel afgesloten.

In de praktijk

• Voor de ontvanger: zoek vóór een verkoop, verhuizing, herbestemming of opheffing uit of er ooit investeringssubsidie op het pand of de inventaris heeft gezeten, en bel het bestuursorgaan vóórdat de akte passeert. De vergoeding kan een aanzienlijk deel van de opbrengst beslaan en verrast bestuurders van kleine stichtingen regelmatig.
• Voor het bestuursorgaan: neem de grondslag én een uitgeschreven rekenmethode op in de verordening of de beschikking, en houd bij welke subsidies tot vermogensvorming hebben geleid. Zonder die administratie loopt de termijn van het derde lid ongemerkt af.