Artikel 4:39 Awb: Niet-doelgebonden verplichtingen

Dit artikel zet een dubbel slot op verplichtingen die niets bijdragen aan het doel waarvoor de subsidie is gegeven. Zulke verplichtingen mogen alleen worden opgelegd als een wettelijk voorschrift dat uitdrukkelijk toestaat, én zij mogen alleen gaan over de manier waarop of de middelen waarmee de gesubsidieerde activiteit wordt uitgevoerd. Alles wat daarbuiten valt, mag niet aan de subsidie worden gekoppeld.

De reden is dat subsidie een sterk drukmiddel is. Een organisatie die financieel afhankelijk is van de gemeente zal niet snel nee zeggen tegen een voorwaarde, ook niet als die met het gesubsidieerde project niets te maken heeft. Zonder deze bepaling zou een bestuursorgaan via de subsidiekraan beleid kunnen afdwingen waarvoor het langs de gewone weg geen bevoegdheid heeft.

Doelgebonden of niet

De grens loopt bij de vraag of de verplichting het resultaat van de subsidie dichterbij brengt. Subsidieert een gemeente een theatergezelschap voor twintig jeugdvoorstellingen, dan is de eis dat die voorstellingen op scholen plaatsvinden doelgebonden. De eis dat het gezelschap zijn kantoor met groene stroom verwarmt of dat het zijn drukwerk bij een lokale drukker bestelt, is dat niet: dat dient klimaat- of economisch beleid, niet het jeugdtheater. Dergelijke verplichtingen zijn niet-doelgebonden en kunnen dus alleen als de subsidieverordening ze mogelijk maakt.

Alleen over wijze en middelen

Ook met een wettelijke basis is de ruimte beperkt. Het tweede lid staat alleen verplichtingen toe die raken aan de uitvoering: welk personeel, welke materialen, welke werkwijze, welke locatie. Wat de ontvanger daarbuiten doet, blijft buiten schot. Een gemeente kan langs deze weg, als de verordening dat regelt, voorschrijven dat de gesubsidieerde verbouwing via een openbare aanbesteding wordt gegund, maar niet dat de stichting haar contributie verlaagt of haar bestuur anders samenstelt. Die eisen gaan niet over de wijze waarop de activiteit wordt verricht, maar over de organisatie als geheel.

Een voorbeeld

Een provincie subsidieert de aanleg van een fietspad. In de verordening staat dat de provincie kan verlangen dat bij gesubsidieerde werken sociale werkplaatsen worden ingeschakeld. De gemeente die het fietspad aanlegt, moet daarom een deel van het grondwerk door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt laten uitvoeren. Dat is niet doelgebonden — het fietspad wordt er niet beter van — maar het gaat wel over de middelen waarmee het werk wordt verricht en het staat in de verordening. De verplichting mag dus. Zou dezelfde provincie eisen dat de gemeente ook op andere projecten sociaal inkoopt, dan gaat dat te ver.

Waar het misgaat

• Voor de ontvanger: loop de verplichtingen in de beschikking langs met de vraag 'helpt dit mijn project?'. Is het antwoord nee, zoek dan in de verordening naar de bepaling die de verplichting toestaat. Ontbreekt die, dan is bezwaar tegen de verleningsbeschikking de aangewezen route — wachten tot de vaststelling is riskant, want dan staat de verplichting vast.
• Voor het bestuursorgaan: weersta de verleiding om beleidswensen mee te laten liften op een subsidie. Zonder grondslag in de verordening houdt de verplichting geen stand, en daarmee vervalt ook de mogelijkheid om er later een korting of intrekking op te baseren.

Deze bepaling is het spiegelbeeld van artikel 4:38 Awb: dat artikel gaat over verplichtingen die het doel juist wél dienen en kent daarom een ruimere regeling. Beide artikelen gelden volgens artikel 4:43 Awb ook wanneer een subsidie meteen wordt vastgesteld zonder voorafgaande verlening.