Artikel 4:36 Awb: De uitvoeringsovereenkomst bij subsidie

Naast de subsidiebeschikking kan het bestuursorgaan met de ontvanger een overeenkomst sluiten om de verlening uit te voeren. In die uitvoeringsovereenkomst kan worden afgesproken dat de ontvanger verplicht is de gesubsidieerde activiteiten ook echt te verrichten.

Waarom een overeenkomst naast een beschikking?

Een subsidiebeschikking geeft de ontvanger recht op geld, maar dwingt hem in beginsel niet om de activiteit uit te voeren. Doet hij het niet, dan krijgt hij eenvoudigweg geen of minder geld: het bestuursorgaan stelt de subsidie lager vast of trekt haar in. Voor de overheid is dat soms te mager. Wie een bibliotheek subsidieert, wil niet alleen zijn geld terug als de deuren dichtgaan; hij wil dat de deuren opengaan.

De uitvoeringsovereenkomst voorziet daarin. Zij maakt van de activiteit een afdwingbare verbintenis, waarop het bestuursorgaan zo nodig nakoming kan vorderen bij de burgerlijke rechter.

De verplichting om uit te voeren

Het tweede lid is de kern: in de overeenkomst kan worden bepaald dat de ontvanger verplicht is de activiteiten te verrichten waarvoor subsidie is verleend. Dat mag niet altijd. Het kan niet als een wettelijk voorschrift het uitsluit, en niet als de aard van de subsidie zich ertegen verzet.

Die laatste beperking is de belangrijkste. Bij subsidies die juist bedoeld zijn om vrijwillig gedrag te stimuleren, past geen uitvoeringsplicht. Een huiseigenaar die subsidie krijgt voor dakisolatie moet kunnen afzien van de verbouwing; hij levert dan de subsidie in, maar hoeft niet tot isoleren te worden gedwongen. Bij instellingen die met publiek geld een voorziening in stand houden, ligt dat anders.

Beschikking en overeenkomst blijven gescheiden

De overeenkomst vervangt de beschikking niet, zij vult haar aan. De hoogte van de subsidie, de omschrijving van de activiteiten en de gronden voor weigering, wijziging en intrekking blijven bestuursrechtelijk geregeld. Tegen de beschikking staat bezwaar en beroep open bij de bestuursrechter; over de nakoming van de overeenkomst gaat de burgerlijke rechter. Wat in de overeenkomst staat mag niet in strijd zijn met de beschikking of met de subsidieregeling.

Meewerken aan het sluiten van zo'n overeenkomst mag als voorwaarde aan de verlening worden verbonden. Dat is een van de weinige voorwaarden die artikel 4:33 Awb toestaat: weigert de ontvanger te tekenen, dan vervalt de aanspraak.

Een voorbeeld

Een gemeente verleent een zorgorganisatie meerjarig subsidie voor een inloophuis voor mantelzorgers en sluit daarbij een uitvoeringsovereenkomst. Daarin staat dat het inloophuis vier dagdelen per week open is en dat de organisatie die verplichting het hele tijdvak nakomt. Sluit de organisatie na een half jaar de deuren, dan kan de gemeente niet alleen de subsidie lager vaststellen, maar ook nakoming vorderen of schadevergoeding eisen op grond van de overeenkomst.

In de praktijk

• Voor de ontvanger: lees de conceptovereenkomst voordat u tekent en vergelijk hem regel voor regel met de beschikking. Verplichtingen die verder gaan dan de omschreven activiteiten kunt u ter discussie stellen.
• Voor de ontvanger: besef dat u zich met een handtekening ook privaatrechtelijk bindt. Een tegenvallend jaar leidt dan niet alleen tot minder subsidie, maar mogelijk tot een claim.
• Voor het bestuursorgaan: gebruik de overeenkomst alleen waar u echt uitvoering nodig hebt, en zorg dat de activiteitenomschrijving in de beschikking, bedoeld in artikel 4:30 Awb, precies aansluit op de contractuele verplichting.
• Voor beide: spreek af wat er gebeurt bij overmacht en bij tussentijdse intrekking van de subsidie, zodat de overeenkomst niet blijft doorlopen als de financiering wegvalt.