Artikel 4:20d Awb: Dwangsom bij te late bekendmaking

Wie een vergunning van rechtswege krijgt, heeft daar weinig aan zolang het bestuursorgaan zwijgt. Dit artikel zet daar een geldelijke prikkel tegenover: maakt het bestuur de beschikking niet binnen twee weken bekend, dan kan de aanvrager het in gebreke stellen, en verbeurt het bestuur daarna een dwangsom voor elke dag dat het stil blijft.

De regeling is de tegenhanger van de gewone dwangsom bij niet tijdig beslissen. Die is hier uitgeschakeld, omdat de beschikking al bestaat. Wat overblijft is de vraag of het bestuursorgaan zijn administratieve plicht nakomt, en precies daarop is deze dwangsom gericht.

Eerst een ingebrekestelling

De dwangsom loopt niet vanzelf. Het eerste lid vraagt twee dingen. Ten eerste moet de bekendmakingstermijn van artikel 4:20c Awb ongebruikt zijn verstreken. Ten tweede moet de aanvrager het bestuursorgaan daarna in gebreke stellen: een brief of formulier waarin hij meldt dat de beschikking van rechtswege is gegeven en dat de bekendmaking uitblijft. Pas twee weken na die ingebrekestelling begint de dwangsom te lopen. Het bestuur krijgt dus nog een laatste kans om alsnog te leveren.

Wie die brief niet stuurt krijgt niets, hoe lang het bestuursorgaan ook wacht. De ingebrekestelling is geen formaliteit maar de voorwaarde waarop het hele recht rust, en de datum ervan bepaalt de eerste dag waarover geld verschuldigd is.

Hoogte en duur

Het tweede lid verwijst voor de berekening naar artikel 4:17 Awb, eerste en tweede lid. Daar staan het bedrag per dag en de maximale periode waarover de dwangsom kan oplopen. De hoogte is dus dezelfde als bij een bestuursorgaan dat te laat beslist; alleen de aanleiding verschilt. Het gaat om een vast bedrag per dag dat na verloop van tijd stopt, niet om een vergoeding van de schade die het uitblijven van de bekendmaking veroorzaakt. Wie meer schade lijdt, moet daarvoor een andere weg zoeken.

Afwikkeling en uitzonderingen

Het derde lid haakt aan bij de rest van de dwangsomregeling. Uit artikel 4:17 Awb, vijfde lid, gelden de onderdelen a en b: er is geen dwangsom verschuldigd als het bestuursorgaan onredelijk laat in gebreke is gesteld, of als de aanvrager geen belanghebbende is. Daarnaast zijn de artikelen 4:18 tot en met 4:20 Awb van overeenkomstige toepassing. Praktisch betekent dat: het bestuursorgaan stelt de verschuldigde dwangsom uit eigen beweging bij beschikking vast, een betwisting van die vaststelling kan meelopen in een bezwaar of beroep tegen de van rechtswege gegeven beschikking, en een te veel betaalde dwangsom kan binnen vijf jaar worden teruggevorderd. De aanvrager hoeft dus geen aparte procedure te starten om zijn geld te krijgen.

Ook beroep bij de rechter

Naast de dwangsom staat een tweede middel open. Tegen het niet tijdig bekendmaken van een beschikking van rechtswege kan een belanghebbende op grond van artikel 8:55f Awb rechtstreeks beroep instellen bij de bestuursrechter. Ook dan moet het bestuursorgaan eerst schriftelijk in gebreke zijn gesteld en moeten daarna twee weken zijn verstreken, zoals artikel 6:12 Awb bepaalt.

Een voorbeeld

Een ondernemer stelt vast dat zijn ontheffing op 1 juni van rechtswege is gegeven. Op 15 juni heeft hij nog niets ontvangen. Hij stuurt op 16 juni een ingebrekestelling. Doet de gemeente ook daarna niets, dan verbeurt zij vanaf 30 juni een dwangsom voor elke dag dat de bekendmaking uitblijft, tot het wettelijke maximum is bereikt. Stuurt de gemeente op 25 juni alsnog de brief, dan is er geen dwangsom verschuldigd: de twee weken na de ingebrekestelling waren toen nog niet om.

In de praktijk

• Dateer je ingebrekestelling: bewaar het verzendbewijs of de ontvangstbevestiging. De begindag van de dwangsom wordt uitsluitend bepaald door de datum van die brief.
• Wacht niet te lang: stel het bestuursorgaan in gebreke zodra de twee weken van artikel 4:20c Awb voorbij zijn. Uitstel kost je tijd, en wie onredelijk lang wacht, loopt het risico dat er helemaal geen dwangsom verschuldigd is.
• Schrijf duidelijk wat je wilt: vermeld in de ingebrekestelling om welke aanvraag het gaat, wanneer de beslistermijn afliep en dat je de bekendmaking van de van rechtswege gegeven beschikking verlangt.
• Voor bestuursorganen: een ingebrekestelling over een uitblijvende bekendmaking is met een standaardbrief binnen twee weken op te lossen. De inhoud van de vergunning staat toch al vast; er valt niets meer af te wegen.