Artikel 4:17 Awb: De dwangsom bij niet tijdig beslissen

Beslist een bestuursorgaan niet op tijd op een aanvraag, dan verbeurt het aan de aanvrager een dwangsom voor elke dag dat het in gebreke blijft. Dat gaat niet vanzelf: u moet het bestuursorgaan eerst schriftelijk in gebreke stellen, en pas twee weken daarna begint de teller te lopen. De dwangsom loopt door tot er een besluit ligt, maar nooit langer dan 42 dagen. Het maximum komt daarmee uit op 1.442 euro.

De regeling is een prikkel, geen schadevergoeding. Het bedrag staat los van wat het uitblijven van het besluit u werkelijk heeft gekost; het is bedoeld om trage dossiers binnen de organisatie zichtbaar en duur te maken.

De regeling geldt voor beschikkingen op aanvraag en, via artikel 7:14 Awb, ook voor beslissingen op bezwaar. Zij geldt niet als een wettelijk voorschrift bepaalt dat de gevraagde beschikking bij te laat beslissen van rechtswege is gegeven (artikel 4:20a Awb).

Eerst een schriftelijke ingebrekestelling

Het derde lid bepaalt het startpunt. De eerste dag waarover een dwangsom verschuldigd is, is de dag waarop twee weken zijn verstreken na de dag waarop de beslistermijn afliep én het bestuursorgaan een schriftelijke ingebrekestelling heeft ontvangen. Er zijn dus twee voorwaarden, en de twee weken tellen vanaf de laatste daarvan. Wacht met die brief tot de beslistermijn echt voorbij is: het bestuursorgaan moet op dat moment in gebreke zijn, en een ingebrekestelling die eerder is verstuurd wordt in de rechtspraak in beginsel niet aanvaard. U moet dan alsnog opnieuw aanschrijven en verliest daarmee tijd.

Aan de ingebrekestelling stelt de wet geen vorm, behalve dat zij schriftelijk moet zijn. Wel moet er duidelijk in staan dat u het bestuursorgaan aanspreekt op het uitblijven van het besluit. Vermeld daarom uw zaaknummer, de datum van de aanvraag en de datum waarop de termijn afliep, en verstuur de brief aantoonbaar: de ontvangstdatum is het gegeven waar het later om draait.

Hoe de bedragen oplopen

Het tweede lid kent drie schijven. Per dag geldt:

• dag 1 tot en met 14: 23 euro per dag, samen 322 euro;
• dag 15 tot en met 28: 35 euro per dag, samen 490 euro;
• dag 29 tot en met 42: 45 euro per dag, samen 630 euro.

Bij elkaar opgeteld is dat 1.442 euro. Meer kan niet, want het eerste lid bindt de dwangsom aan ten hoogste 42 dagen. Blijft het besluit ook daarna uit, dan resteert alleen nog de gang naar de bestuursrechter.

Bij die 42 dagen is de Algemene termijnenwet uitdrukkelijk niet van toepassing. Weekenden en feestdagen tellen dus gewoon mee en de termijn schuift niet op als de laatste dag op een zaterdag valt. Er wordt geteld in kalenderdagen, niet in werkdagen.

Wanneer u geen dwangsom krijgt

• Onredelijk laat in gebreke gesteld — wie na afloop van de termijn nog heel lang wacht met zijn brief, kan de dwangsom niet alsnog laten oplopen. De regeling is bedoeld om een besluit los te krijgen, niet om een vergoeding op te bouwen.
• De aanvrager is geen belanghebbende — de dwangsom komt alleen toe aan wie bij het gevraagde besluit een eigen belang heeft.

- De aanvraag is kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond — bij een aanvraag die op het eerste gezicht nergens toe kan leiden, verbeurt het bestuursorgaan niets.

Meer aanvragers, beroep en de gevolgen

Zijn er meerdere aanvragers, dan wordt de dwangsom over hen verdeeld: ieder krijgt een gelijk deel. Vragen twee buren samen een uitweg aan en loopt de dwangsom vol, dan ontvangt ieder 721 euro, niet allebei 1.442 euro. Het vierde lid maakt bovendien duidelijk dat beroep tegen het niet tijdig beslissen de dwangsom niet opschort.

Een voorbeeld

Een aanvraag voor een uitkering moest uiterlijk op 1 mei zijn afgehandeld. De aanvrager stelt op 5 mei schriftelijk in gebreke; de brief komt op 6 mei binnen. De eerste dwangsomdag is dan 21 mei. Beslist het bestuursorgaan alsnog op 10 juni, dan zijn er 21 dagen verstreken: veertien tegen 23 euro en zeven tegen 35 euro, samen 567 euro.

In de praktijk

• Voor de aanvrager — stuur uw ingebrekestelling zodra de termijn is verstreken en leg de datum van ontvangst vast; alle bedragen volgen daaruit.
• Voor de aanvrager — de dwangsom lost het probleem niet op. Wilt u het besluit zelf afdwingen, combineer dan met beroep op grond van artikel 6:12 Awb.
• Voor het bestuursorgaan — behandel een ingebrekestelling als een deadline van twee weken. Wie binnen die twee weken beslist, is niets verschuldigd.

Loopt er een dwangsom, dan moet het bestuursorgaan de verschuldigdheid en de hoogte daarvan uit eigen beweging vaststellen; artikel 4:18 Awb geeft daarvoor twee weken.