Indien een besluit berust op een onderzoek naar feiten en gedragingen dat door een adviseur is verricht, dient het bestuursorgaan zich ervan te vergewissen dat dit onderzoek op zorgvuldige wijze heeft plaatsgevonden.
←
Terug 3:8 · Vermelding van de adviseur in het besluit
Verder 3:9a · Advisering bij voorstellen van wet
→
Artikel 3:9 Awb: De vergewisplicht bij extern onderzoek
De vergewisplicht bij extern onderzoek
Wettekst
Toelichting
Dit artikel legt een controleplicht op het bestuursorgaan. Berust een besluit op een onderzoek naar feiten en gedragingen dat een adviseur heeft verricht, dan moet het bestuursorgaan zich ervan vergewissen dat dat onderzoek zorgvuldig is gebeurd. Het rapport van een deskundige overnemen zonder er zelf naar te kijken, mag dus niet.
De achtergrond is eenvoudig: het besluit blijft van het bestuursorgaan. Wie beslist, blijft verantwoordelijk voor de feiten waarop hij beslist, ook als een ander die feiten heeft vastgesteld. De adviseur levert deskundigheid, maar draagt het besluit niet.
Wat vergewissen wel en niet is
Vergewissen betekent niet dat het bestuursorgaan het onderzoek overdoet of zelf de expertise van de deskundige moet hebben. Het gaat om een controle op de manier waarop het onderzoek tot stand is gekomen. Praktisch komt dat neer op vragen als deze:
- Is het rapport inzichtelijk? Staat erin wat is onderzocht, hoe, wanneer en op welke gegevens de conclusie rust, zodat de redenering te volgen is.
- Was het dossier compleet? Had de adviseur alle relevante stukken, ook de informatie die de betrokkene zelf heeft aangeleverd.
- Klopt het van binnen? Volgt de conclusie uit de bevindingen, of springt het rapport over een tegenstrijdigheid heen.
- Is er gereageerd op tegenspraak? Als de betrokkene of een andere deskundige iets anders zegt, moet dat niet onbesproken blijven.
Feiten en gedragingen
De plicht geldt voor onderzoek naar feiten en gedragingen: wat is er gebeurd, hoe is de toestand, wat heeft iemand gedaan. Denk aan een medische beoordeling van iemands belastbaarheid, een onderzoek naar de bewoning van een adres, een taxatie of een technische meting. Ook adviezen waarin een waardering doorklinkt, zoals een welstandsoordeel of een beoordeling van milieugevolgen, berusten op zulk onderzoek. Ook daar moet het bestuursorgaan dus nagaan of het onderzoek zorgvuldig is verlopen; daarnaast blijft gelden dat het besluit deugdelijk moet worden gemotiveerd.
Een voorbeeld
Iemand met een uitkering wordt onderzocht door een externe arts, die concludeert dat betrokkene weer volledig kan werken. Het bestuursorgaan beëindigt de uitkering. In bezwaar legt betrokkene een brief van de behandelend specialist over die de arts niet had. Het bestuursorgaan mag dan niet volstaan met de mededeling dat het op het rapport afgaat. Het moet het rapport tegen die nieuwe informatie aanhouden, de adviseur laten reageren of nader onderzoek laten doen, en uitleggen waarom de conclusie ondanks die brief overeind blijft.
In de praktijk
- Voor burgers en bedrijven. Bestrijd het onderzoek concreet. Alleen zeggen dat u het niet eens bent met de uitkomst helpt zelden. Wijs aan welk gegeven ontbrak, welke vraag niet is gesteld, welk stuk niet is meegewogen of waar het rapport zichzelf tegenspreekt. Een onderbouwde reactie van een eigen deskundige maakt zo'n betoog sterker.
- Voor het bestuursorgaan. Leg vast dát en hoe u het rapport hebt gecontroleerd, en schrijf dat in het besluit op. Een enkele zin dat het onderzoek zorgvuldig is verricht, is geen controle maar een conclusie. Deze plicht sluit aan op de zorgvuldige voorbereiding van artikel 3:2 Awb en op het complete dossier dat artikel 3:7 Awb verlangt: een onderzoek op halve informatie kan zelden zorgvuldig heten.
- In beroep. Blijft er twijfel over de kwaliteit van het onderzoek, dan kan de bestuursrechter op grond van artikel 8:47 Awb zelf een deskundige benoemen om hem van bericht te dienen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer mag een bestuursorgaan op een deskundigenadvies afgaan?
De Afdeling bestuursrechtspraak formuleert de maatstaf voor het gebruik van een deskundigenadvies. Een bestuursorgaan mag zich op zo'n advies baseren nadat het heeft nagegaan of het advies zorgvuldig is opgesteld, of de gedachtegang erin te volgen is en of de conclusies daaruit voortvloeien; voor de wettelijke adviseur volgt die plicht uit artikel 3:9, voor andere adviseurs uit artikel 3:2. Brengt een partij concrete aanwijzingen naar voren dat het op een van die punten schort, dan mag het bestuursorgaan het advies niet zonder nadere motivering volgen en moet het de adviseur zo nodig om een reactie vragen.
-
Mag een bestuursorgaan een advies volgen dat het zelf niet kan uitleggen?
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven past dezelfde maatstaf toe en onderscheidt daarbij de wettelijke adviseur, voor wie de vergewisplicht in artikel 3:9 staat, van andere deskundigen, voor wie zij uit het zorgvuldigheidsbeginsel van artikel 3:2 volgt. In deze zaak kon de minister niet uitleggen waarop het verschil tussen twee opleidingen volgens de adviseur berustte. Hij had dat voorafgaand aan zijn besluit moeten uitzoeken en mocht de adviezen zonder die toelichting niet volgen; het besluit was daardoor in strijd met de vergewisplicht en niet deugdelijk gemotiveerd.
-
Mag een bestuursorgaan bij kritiek volstaan met een verwijzing naar het advies?
De Centrale Raad van Beroep leidt uit het samenstel van de adviesbepalingen af dat een besluit dat op het advies van een medisch adviseur rust, zo inzichtelijk moet zijn gemotiveerd dat duidelijk wordt welk onderzoek is gedaan en op welke gegevens de adviseur zich heeft gebaseerd. Spreekt de betrokkene het advies op een of meer punten concreet en onderbouwd tegen, dan is het volgens de Raad niet in overeenstemming met de vergewisplicht als het bestuursorgaan daaraan voorbijgaat door alleen maar naar het advies te blijven verwijzen.
-
Mag het bestuursorgaan de adviseur laten bepalen of nader onderzoek nodig is?
De Centrale Raad van Beroep beslist dat een bestuursorgaan zich niet aan de vergewisplicht kan onttrekken door te zeggen dat het aan de deskundigheid van de medisch adviseur is om te bepalen of met de behandelaars contact moet worden opgenomen. Het bestuursorgaan kan zich voor die vraag dus niet achter het standpunt van zijn adviseur verschuilen. Weliswaar mag een medisch adviseur in beginsel op zijn eigen oordeel varen, maar in een concreet geval kan de zorgvuldigheid toch vergen dat de behandelende sector wordt geraadpleegd.
-
Geldt de vergewisplicht ook bij een bestuurlijke rapportage?
De Afdeling bestuursrechtspraak beslist dat op het bestuursorgaan geen vergewisplicht in de zin van artikel 3:9 rust bij een bestuurlijke rapportage, want zo'n rapportage is geen advies van een adviseur in de zin van afdeling 3.3 van de Awb. Een oudere uitspraak over een deskundigenadvies gaat volgens de Afdeling over een ander geval en leidt daarom niet tot een ander oordeel.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.