- Pand- en hypotheekhouders kunnen hun recht uitoefenen, alsof er geen faillissement was.
- Bij de verdeling kunnen uit eigen hoofde mede de beperkt gerechtigden opkomen, wier recht vóór de faillietverklaring was gevestigd, maar door de executie door een pand- of hypotheekhouder is vervallen, voor hun recht op schadevergoeding, bedoeld in artikel 282 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek.
- Bij de verdeling van de opbrengst oefent de curator ten behoeve van de boedel mede de rechten uit, die de wet aan beslagleggers op het goed toekent. Hij is gehouden mede de belangen te behartigen van de bevoorrechte schuldeisers die in rang boven de voormelde pand- en hypotheekhouders en beperkt gerechtigden gaan.
- Zo een rangregeling nodig is, wordt deze verzocht aan de voorzieningenrechter van de rechtbank waarvan de rechter-commissaris in het faillissement lid is. De verdeling geschiedt ten overstaan van deze rechter-commissaris op de wijze voorgeschreven in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
←
Terug 56 · Verdeling van een gemeenschap tijdens het faillissement
Verder 58 · De termijn van de curator aan zekerheidshouders en lossing
→
Artikel 57 Faillissementswet (57 FW)
De positie van pand- en hypotheekhouders als separatist
Wettekst
Toelichting
Wie een pandrecht of een hypotheekrecht heeft, staat in een faillissement apart. Hij kan zijn recht uitoefenen alsof er geen faillissement was: hij hoeft niet te wachten op de verificatie en niet te delen met de andere schuldeisers. Vandaar de naam separatist. Voor de bank die een bedrijfshypotheek heeft of voor de leverancier met een pandrecht op de voorraad is dit de sterkste positie die de wet kent.
Wat uitoefenen alsof er geen faillissement is betekent
De zekerheidshouder mag zelf tot verkoop overgaan, langs de weg die daarvoor buiten faillissement geldt. De opbrengst komt eerst aan hem toe, tot het bedrag waarvoor de zekerheid is gevestigd. Hij hoeft daarvoor niet naar de verificatievergadering en zijn recht wordt niet geraakt door het faillissement zelf. Wel kan het uitwinnen tijdelijk stilvallen: is er een afkoelingsperiode afgekondigd (artikel 63a Fw), dan is verhaal op goederen van de boedel gedurende ten hoogste twee maanden nog slechts mogelijk als de rechter-commissaris daarvoor toestemming geeft, en die termijn kan eenmaal met dezelfde duur worden verlengd. Dat maakt zekerheden vooraf zoveel waardevoller dan een gewone vordering achteraf.
Beperkt gerechtigden bij de verdeling
Het tweede lid stelt twee eisen naast elkaar. Het beperkte recht moet al vóór de faillietverklaring op het goed zijn gevestigd, én het moet juist door de uitwinning van de pand- of hypotheekhouder zijn vervallen. Alleen wanneer aan allebei is voldaan, mag de houder van dat recht uit eigen hoofde meedelen in de opbrengst, voor de schadevergoeding die artikel 3:282 BW hem toekent. Wie zijn beperkte recht pas na de faillietverklaring verkreeg, blijft buiten die verdeling. Voor de rechthebbende die er wel onder valt, is de positie dus aan de opbrengst gekoppeld en geen gewone vordering.
Wat de curator doet
Bij de verdeling van de opbrengst zit de curator niet stil. Hij oefent ten behoeve van de boedel de rechten uit die de wet aan beslagleggers op het goed toekent, en hij moet daarnaast de belangen behartigen van bevoorrechte schuldeisers die in rang boven de zekerheidshouders en de beperkt gerechtigden gaan. Denk aan bepaalde vorderingen die de wet voorrang geeft. De curator is daar dus de behartiger van, ook al gaat het niet om zijn eigen boedelbelang.
Als er een rangregeling nodig is
Is er onenigheid of zijn er meer gerechtigden dan de opbrengst kan dragen, dan wordt een rangregeling verzocht aan de voorzieningenrechter van de rechtbank waarvan de rechter-commissaris in het faillissement deel uitmaakt. De verdeling zelf gebeurt vervolgens ten overstaan van die rechter-commissaris, op de wijze die het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering voorschrijft.
Een voorbeeld. Een bank heeft hypotheek op het bedrijfspand van een failliete onderneming. Zij kan het pand zelf laten veilen zonder de afwikkeling van het faillissement af te wachten. De opbrengst gaat eerst naar haar vordering. Blijkt er een schuldeiser te zijn die volgens de wet nog vóór de bank gaat, dan komt de curator voor diens belang op bij de verdeling.
In de praktijk
Voor ondernemers verklaart dit artikel waarom banken en financiers zoveel waarde hechten aan zekerheden. Voor gewone schuldeisers verklaart het waarom er in veel faillissementen weinig overblijft: het waardevolste vermogen is vaak al verpand of verhypothekeerd.
Voor de zekerheidshouder is snelheid niet altijd het beste. Overleg met de curator loont, want een verkoop van een lopend bedrijf brengt vaak meer op dan de losse uitwinning van een pand of een machine.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Hoe ver reikt de bevoegdheid van art. 57 lid 3 Fw?
De curator eiste de opbrengst van aan de bank stil verpande bodemzaken op om de belangen van de ontvanger als bevoorrecht schuldeiser veilig te stellen. De Hoge Raad oordeelde dat art. 57 lid 3 Fw geen verdere strekking heeft dan te voorkomen dat een schuldeiser die in rang boven de pand- of hypotheekhouder gaat, die hoge rang door het faillissement niet geldend zou kunnen maken. Behartigt de curator bij de verdeling die belangen, dan moet hij dezelfde regel in acht nemen die buiten faillissement zou gelden: de bevoorrechte schuldeiser wordt eerst zoveel mogelijk voldaan uit de opbrengst van de onbelaste goederen, en pas voor het ontbrekende uit de opbrengst van de verpande zaken.
-
Geldt art. 57 lid 3 Fw ook voor boedelschuldeisers?
De curatoren beriepen zich tegenover stille pandhouders op het voorrecht van de ontvanger voor belastingschulden die pas na de aanvang van de surseance waren ontstaan. De Hoge Raad oordeelde dat dat niet kan: art. 57 lid 3 Fw is niet van toepassing op boedelschuldeisers, dat zijn schuldeisers met een vordering die pas tijdens de insolventie ontstaat en rechtstreeks op de boedel kan worden verhaald. De bepaling ziet alleen op faillissementsschuldeisers, die hun rechten slechts in het faillissement kunnen doen gelden terwijl de pand- of hypotheekhouder zijn recht op grond van art. 57 lid 1 Fw buiten het faillissement om uitoefent.
-
Is verkoop door de curator met de pandhouder executie?
Verkoopt de curator verpande goederen op grond van overeenstemming met de pandhouder - in de praktijk oneigenlijke lossing genoemd - dan gebeurt die verkoop ten behoeve van de pandhouder, die zich als separatist op de opbrengst kan verhalen. Een separatist is een schuldeiser die zijn zekerheid kan uitwinnen alsof er geen faillissement is. De Hoge Raad oordeelde dat zulke verkoop binnen het toepassingsbereik van art. 57 Fw valt en moet worden beschouwd als een vorm van uitoefening van het recht van parate executie. Dat moet worden onderscheiden van de lossing van art. 58 lid 2 Fw, die juist dient om executie te voorkomen.
-
Draagt de pandhouder bij in de faillissementskosten?
Heineken had als pandhouder zelf tot uitwinning overgegaan; de curator wilde zijn salaris op de executieopbrengst verhalen. De Hoge Raad besliste dat dat niet kan. Wie zijn pandrecht uitoefent alsof er geen faillissement is - het recht van parate executie van artikel 57 lid 1 - wordt niet betrokken in de omslag van de algemene faillissementskosten van artikel 182 lid 1. Een separatist, de schuldeiser die zijn zekerheidsrecht buiten het faillissement om kan uitwinnen, blijft in dat geval dus buiten de kostenomslag.
-
Zijn schulden uit voortzetting van het bedrijf boedelschulden?
Een curator had de winkels van twee failliete kledingbedrijven opengehouden terwijl de pandhouder de voorraad verkocht. De vraag was wie de omzetbelasting over die verkopen moest dragen. De Hoge Raad besliste dat btw over een verkoop die het gevolg is van uitwinning door de pandhouder zelf geen boedelschuld is, ook niet als de curator daaraan meewerkt. Zet de curator het bedrijf wél voort op grond van artikel 98 of artikel 173a, dan zijn de kosten en schulden die uit die voortzetting voortvloeien in het algemeen juist wel boedelschulden, omdat de curator ze in zijn hoedanigheid is aangegaan; voor de btw over een parate executie door de pandhouder maakt die voortzetting echter geen verschil.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.