- De schuldenaar, die in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen, wordt, hetzij op eigen aangifte, hetzij op verzoek van een of meer zijner schuldeisers, bij rechterlijk vonnis in staat van faillissement verklaard.
- De faillietverklaring kan ook worden uitgesproken, om redenen van openbaar belang, op verzoek van het Openbaar Ministerie.
Artikel 1 Faillissementswet (1 FW)
Wanneer de rechter een faillissement uitspreekt
Wettekst
Toelichting
Een faillissement ontstaat niet vanzelf: er is altijd een vonnis van de rechtbank voor nodig. Dit artikel noemt de kern van de toets. Wie in de toestand verkeert dat hij is opgehouden te betalen, kan failliet worden verklaard. Dat kan gebeuren doordat de schuldenaar zelf aangifte doet, doordat een of meer schuldeisers erom vragen, of doordat het Openbaar Ministerie het vraagt om redenen van openbaar belang.
De toestand van opgehouden hebben te betalen
De wet kijkt niet naar de boekhouding, maar naar de feitelijke situatie: betaalt de schuldenaar zijn opeisbare schulden nog? In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat daarvoor in beginsel meer dan één schuldeiser nodig is en dat ten minste één vordering opeisbaar moet zijn en onbetaald blijft. Die andere vordering heet in de praktijk de steunvordering; zij hoeft zelf niet opeisbaar te zijn.
Een bedrijf kan dus failliet gaan terwijl er nog bezittingen zijn, bijvoorbeeld een goedgevulde werkplaats en een orderportefeuille, zolang de rekeningen die nu betaald moeten worden blijven liggen. Omgekeerd is iemand die één betwiste factuur niet voldoet nog niet opgehouden te betalen: een echte inhoudelijke discussie over een vordering hoort thuis bij de gewone rechter en niet in een faillissementsaanvraag.
Wie het faillissement kan vragen
De schuldenaar kan zelf aangifte doen. Dat gebeurt vaak door het bestuur van een vennootschap die geen uitweg meer ziet. Daarnaast kan iedere schuldeiser een verzoek indienen; hij moet dan aannemelijk maken dat hij zelf een vordering heeft die onbetaald blijft en dat de schuldenaar meer schuldeisers heeft. Het Openbaar Ministerie ten slotte kan een faillissement vragen wanneer daar een algemeen belang mee gediend is, bijvoorbeeld bij lege of onbeheerde vennootschappen die schade blijven aanrichten.
Wie beslist
De rechtbank beslist, en zij doet dat bij vonnis. In datzelfde vonnis benoemt zij een rechter-commissaris, die toezicht houdt, en stelt zij een curator aan, die het vermogen van de failliet gaat beheren en te gelde maken. Verwar die twee rollen niet met de bewindvoerder: die hoort bij de surseance van betaling en bij de schuldsaneringsregeling, niet bij het faillissement.
Een voorbeeld
Een aannemer laat twee facturen van een leverancier onbetaald en reageert niet meer op aanmaningen. De leverancier ontdekt dat ook de Belastingdienst nog geld tegoed heeft. Hij dient een verzoek tot faillietverklaring in. De rechtbank onderzoekt kort of er een vordering is, of er inderdaad meer schuldeisers zijn en of de aannemer feitelijk niet meer betaalt. Is dat zo, dan volgt het faillissement, ook al staat er nog materieel in de loods.
In de praktijk
Krijgt u als ondernemer een oproep voor een zitting over uw faillissement, ga er dan naartoe. Wie verschijnt, kan uitleggen wat er speelt, een betalingsregeling voorleggen of om aanhouding vragen. Bent u een natuurlijke persoon, dan wijst de wet u in artikel 3 Fw uitdrukkelijk op de mogelijkheid om in plaats daarvan de schuldsaneringsregeling aan te vragen; via de gemeente kunt u daarbij hulp krijgen van de schuldhulpverlening.
Bent u schuldeiser, houd er dan rekening mee dat een faillissementsaanvraag geen incassomiddel is en geld kost: u hebt volgens artikel 5 Fw een advocaat nodig en van de opbrengst ziet u vaak weinig terug, omdat de kosten van het faillissement eerst worden voldaan. Het instrument is bedoeld om het vermogen te verdelen, niet om één schuldeiser voorrang te geven.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is iemand opgehouden te betalen?
Een schuldeiser vroeg het faillissement aan van een schuldenaar die één erkende, opeisbare schuld onbetaald liet terwijl hij zijn hypotheeklasten wel gewoon betaalde. De Hoge Raad houdt vast aan de kern van art. 1 Fw: een faillissement kan alleen worden uitgesproken als is vastgesteld dat de schuldenaar in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen. Dat er meer dan één schuld is, is daarvoor wel nodig maar niet genoeg; ook als aan dat vereiste is voldaan moet de rechter nog onderzoeken of die toestand er werkelijk is. Omdat de feitenrechter dat onderzoek had gedaan en tot een ontkennend antwoord kwam, bleef de afwijzing in stand.
-
Blijft de eis van meer dan één schuldeiser gelden?
Een schuldeiser met een onherroepelijke arbitrale veroordeling van ruim twee miljoen euro kreeg zijn vordering niet betaald, maar andere onbetaalde schuldeisers waren er niet. Hij vroeg de Hoge Raad af te stappen van de vaste eis dat een schuldenaar meer dan één schuldeiser moet hebben. De Hoge Raad weigert dat: het faillissement heeft tot doel het vermogen van de schuldenaar te verdelen onder zijn gezamenlijke schuldeisers, en met dat doel valt het faillietverklaren van iemand met één schuldeiser niet te verenigen. Ook de wetgever gaat van dat uitgangspunt uit. Daarmee staat vast dat één onbetaalde schuldeiser, hoe groot zijn vordering ook is, geen faillissement kan uitlokken.
-
Mag een pandhouder het faillissement aanvragen?
Megalim had een pandrecht op een huurvordering van Diamond Invest op De Veenbloem en had dat pandrecht aan De Veenbloem meegedeeld. Zij vroeg het faillissement van De Veenbloem aan; rechtbank en hof vonden dat zij daartoe niet bevoegd was omdat zij zelf geen schuldeiser is. De Hoge Raad oordeelt anders: de bevoegdheid van de pandhouder om de verpande vordering te innen omvat ook het verhaal op het vermogen van de schuldenaar, en een faillissementsaanvraag strekt juist tot zulk verhaal. Vanaf de mededeling van het pandrecht geldt de pandhouder daarom als schuldeiser in de zin van art. 1 lid 1 Fw; de pandgever kan het faillissement dan alleen nog aanvragen met toestemming van de pandhouder of machtiging van de kantonrechter.
-
Misbruik van de bevoegdheid eigen faillissement aan te vragen
Een gestopte ondernemer vroeg zijn eigen faillissement aan terwijl er geen bekende baten waren; het faillissement zou zijn schulden alleen verder laten oplopen en de curator zou geen vergoeding kunnen krijgen. Rechtbank en hof wezen de eigen aangifte af wegens misbruik van bevoegdheid, ook omdat de aanvraag er in wezen op was gericht langs de weg van het faillissement in de schuldsanering te komen. De Hoge Raad laat dat oordeel in stand en wijst daarbij op het verschil in strekking tussen een faillissement en een schuldsanering. De bevoegdheid van art. 1 Fw om eigen aangifte te doen kan dus worden misbruikt, en de rechter mag de aangifte dan afwijzen.
-
Faillissement om redenen van openbaar belang
Het Openbaar Ministerie vorderde om redenen van openbaar belang het faillissement van een naamloze vennootschap waarvan beide enige directeuren in voorlopige hechtenis zaten op verdenking van het oplichten van een groot aantal mensen die vooruitbetaald hadden voor te bouwen woningen; het geld was weg en nieuw bouwkrediet was niet te verwachten. De vennootschap betoogde dat het ontbreken van behoorlijk bestuur nooit een reden van openbaar belang kan zijn. De Hoge Raad verwerpt dat: niet valt in te zien waarom de omstandigheid dat in het bestuur van een vennootschap niet behoorlijk is voorzien, niet mede mag meewegen bij de vraag of er redenen van openbaar belang zijn die tot faillietverklaring moeten leiden. Dit is een van de weinige uitspraken over de vordering van het Openbaar Ministerie in art. 1 lid 2 Fw.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.