- Hij die zowel schuldenaar als schuldeiser van de gefailleerde is, kan zijn schuld met zijn vordering op de gefailleerde verrekenen, indien beide zijn ontstaan vóór de faillietverklaring of voortvloeien uit handelingen, vóór de faillietverklaring met de gefailleerde verricht.
- De vordering op de gefailleerde wordt zonodig berekend naar de regels in de artikelen 130 en 131 gesteld.
- De curator kan geen beroep doen op artikel 136 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek.
←
Terug 52 · Betalingen aan de gefailleerde na de faillietverklaring
Verder 54 · Beperking van verrekening bij overgenomen vorderingen
→
Artikel 53 Faillissementswet (53 FW)
Verrekening door wie zowel schuldeiser als schuldenaar is
Wettekst
Toelichting
Wie tegelijk geld tegoed heeft van de gefailleerde en zelf nog iets aan hem moet betalen, mag die twee tegen elkaar wegstrepen. Voorwaarde is dat beide posten zijn ontstaan vóór de faillietverklaring, of voortkomen uit handelingen die vóór dat moment met de gefailleerde zijn verricht. Verrekening is in een faillissement een sterk recht: wie kan verrekenen, wordt in feite volledig voldaan.
Waarom verrekening zo gunstig is
Een gewone schuldeiser krijgt een percentage, vaak weinig of niets. Wie mag verrekenen, hoeft zijn eigen schuld niet te betalen en haalt daarmee zijn vordering feitelijk binnen. De wet aanvaardt dat, omdat partijen die over en weer met elkaar in de boeken staan, redelijkerwijs mochten verwachten dat er per saldo zou worden afgerekend. Die verwachting wordt niet doorkruist door het faillissement.
De grens: van vóór het faillissement
De grens ligt bij de faillietverklaring. Beide posten moeten daarvóór zijn ontstaan, of hun grondslag vinden in handelingen die vóór dat moment met de gefailleerde zijn verricht. Dat tweede alternatief telt volop mee: een vordering die pas na de faillietverklaring opkomt maar voortvloeit uit een overeenkomst die al eerder met de gefailleerde was gesloten, kan wel degelijk worden verrekend. Alleen wat van die periode losstaat, valt buiten de verrekening. Zo wordt voorkomen dat iemand na het faillissement zijn positie nog verbetert ten koste van de andere schuldeisers.
Hoe de vordering wordt berekend
Hangt de vordering nog af van een voorwaarde die niet is vervuld, of staat niet vast wanneer zij opeisbaar wordt of keert zij periodiek terug, dan wordt zij zo nodig op waarde gebracht volgens de regels die de artikelen 130 en 131 Fw bij de verificatie geven. Zo staat vast met welk bedrag mag worden verrekend. Het derde lid sluit uit dat de curator zich beroept op de regel uit het Burgerlijk Wetboek waarmee verrekening kan worden geweerd als de tegenvordering niet eenvoudig is vast te stellen; die weg is voor hem afgesneden.
Een voorbeeld. Een drukkerij heeft nog een factuur openstaan bij een uitgever die failliet gaat, maar heeft van diezelfde uitgever ook papier afgenomen dat nog niet is betaald. Beide posten stammen uit de periode vóór het faillissement. De drukkerij kan verrekenen en betaalt alleen het verschil aan de curator, of dient alleen het restant van haar vordering in.
In de praktijk
Voor ondernemers loont het om bij een faillissement van een relatie de hele rekening-courant na te lopen: staat er over en weer iets open, dan kan verrekening het verschil maken tussen een volledige en een vrijwel waardeloze vordering. Meld het beroep op verrekening schriftelijk bij de curator en onderbouw beide posten.
Voor de curator is de omgekeerde vraag aan de orde: is er echt sprake van vorderingen van vóór het faillissement, en is de partij die verrekent daartoe wel bevoegd? De wet stelt aan dat laatste in het volgende artikel nog aanvullende eisen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag de fiscus verrekenen zonder wederkerigheid?
De ontvanger verrekende belastingteruggaven van een gefailleerde moedermaatschappij met belastingschulden van haar dochtervennootschappen. De Hoge Raad oordeelde dat de Invorderingswet daarvoor geen ruimte laat: de verrekeningsbepalingen van art. 53 en volgende Fw zijn daarin welbewust niet buiten toepassing verklaard. Het wezenlijke vereiste van art. 53 Fw - dat wie verrekent zelf zowel schuldenaar als schuldeiser van de gefailleerde is - mag niet ten gunste van de fiscus worden opzijgezet, omdat dat ten koste zou gaan van de gerechtvaardigde belangen van de overige schuldeisers en op gespannen voet staat met de rechtszekerheid.
-
Welke eisen stelt art. 53 Fw aan verrekening?
De Hoge Raad stelde voorop dat in faillissement minder zware eisen aan een beroep op verrekening worden gesteld dan daarbuiten: voldoende is dat schuld en vordering beide al vóór de faillietverklaring bestonden of voortvloeien uit handelingen die vóór dat moment met de gefailleerde zijn verricht. De vordering op de gefailleerde hoeft dus niet liquide te zijn, dat wil zeggen snel en eenvoudig vast te stellen. Dat sluit aan bij de gedachte dat iedere schuldeiser van de boedel zijn eigen schuld aan de boedel als onderpand voor zijn vordering mag beschouwen, en bij art. 53 lid 3 Fw, dat de curator een beroep op art. 6:136 BW ontzegt.
-
Moet de vordering ter verificatie zijn ingediend?
Kopers van nieuwbouwwoningen wilden hun schadevordering wegens niet-nakoming door de boedel verrekenen met wat zij nog moesten betalen. Het hof weigerde dat onder meer omdat zij hun vordering niet ter verificatie hadden ingediend - de aanmelding van een vordering om op de lijst van erkende schuldeisers te komen. De Hoge Raad oordeelde dat dat onjuist is: voor een beroep op verrekening krachtens art. 53 Fw is indiening ter verificatie geen vereiste.
-
Welke schuld aan de boedel is verrekenbaar?
Op prejudiciële vragen - vragen die een lagere rechter tijdens de procedure aan de Hoge Raad stelt - ging het om verrekening door de ontvanger van btw-teruggaven in faillissement. De Hoge Raad herhaalde de eis van art. 53 lid 1 Fw dat het moet gaan om een schuld aan de boedel die vóór de faillietverklaring is ontstaan of voortvloeit uit een toen al bestaande rechtsverhouding met de gefailleerde. Een teruggaaf die betrekking heeft op facturen die de boedel na het faillissement heeft betaald, voldoet daar niet aan, zodat verrekening met een oudere belastingvordering op grond van art. 53 lid 1 Fw niet mogelijk is.
-
Mag van art. 53 Fw contractueel worden afgeweken?
Centraal stond of partijen vóór het faillissement mogen afspreken dat ook verrekend kan worden met een vordering die een ander heeft op een ander dan de gefailleerde. De Hoge Raad oordeelde dat dat mag: het vereiste dat partijen over en weer elkaars schuldenaar en schuldeiser zijn is geen dwingend recht, en zo'n contractuele uitbreiding past bij de zekerheidsfunctie van verrekening en bij het doel van art. 53 Fw. Van de eis dat schuld en vordering vóór de faillietverklaring zijn ontstaan of uit toen al verrichte handelingen voortvloeien kan echter niet worden afgeweken; die regel vloeit voort uit het fixatiebeginsel, dat de rechtspositie van alle bij de boedel betrokkenen op de faillissementsdatum vastzet.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.