Artikel 22a Faillissementswet (22a FW)

Een levensverzekering vertegenwoordigt vaak waarde, bijvoorbeeld doordat zij kan worden afgekocht. Tegelijk is zij bedoeld voor de bescherming van nabestaanden of voor de oude dag. Dit artikel zoekt daartussen een evenwicht: bepaalde rechten uit een levensverzekering vallen buiten de boedel, en waar de curator ze wel mag uitoefenen, heeft hij toestemming van de rechter-commissaris nodig.

Welke rechten buiten de boedel blijven

Buiten de boedel vallen het recht om de verzekering te laten afkopen voor zover de begunstigde of de verzekeringnemer daardoor onredelijk wordt benadeeld, het recht om de begunstiging te wijzigen, tenzij die wijziging ten gunste van de boedel gebeurt en niemand daardoor onredelijk wordt benadeeld, en het recht om de verzekering te belenen. Het gaat dus niet om de verzekering als geheel, maar om afzonderlijke bevoegdheden daaruit.

Wat de curator mag, en met wiens toestemming

Voor het uitoefenen van het recht op afkoop en van het recht om de begunstiging te wijzigen heeft de curator toestemming nodig van de rechter-commissaris. Die kan daarbij vaststellen tot welk bedrag die rechten mogen worden uitgeoefend. Overdracht van de verzekering kan de curator alleen met schriftelijke toestemming van de verzekeringnemer. Wijzigt de curator de begunstiging, dan vervalt die wijziging weer zodra het faillissement eindigt.

De positie van de begunstigde en de verzekeraar

Wordt de begunstiging pas na de faillietverklaring onherroepelijk, dan hoeft de boedel die onherroepelijkheid in beginsel niet te aanvaarden en moet de verzekeraar een uitkering die op deze begunstiging ziet onder zich houden. Allebei die regels blijven echter buiten toepassing zodra vaststaat dat aan de begunstiging niets meer verandert: de boedel is dan aan de onherroepelijkheid gebonden en de verzekeraar mag uitbetalen. Voor de begunstigde zelf opent de wet de weg van artikel 69 Fw. Betaalt de verzekeraar toch aan de begunstigde, dan kan hij zich daarop tegenover de boedel beroepen, tenzij de curator aantoont dat hij bij die betaling wist van het faillissement of van een daaraan voorafgaand beslag; ontbreekt dat bewijs, dan krijgt de curator in plaats daarvan verhaal op degene die de uitkering ontving. Lukt het bewijs wel, dan blijft de betaling voor de boedel zonder gevolg en kan de curator de verzekeraar alsnog aanspreken.

Een voorbeeld

Een gefailleerde heeft een levensverzekering waarvan zijn dochter begunstigde is. De curator ziet afkoopwaarde en wil afkopen. Zou de dochter daardoor onredelijk worden benadeeld, dan valt het afkooprecht buiten de boedel. Meent de curator dat afkoop toch verantwoord is, dan legt hij dat voor aan de rechter-commissaris, die kan bepalen tot welk bedrag hij mag gaan.

In de praktijk

Wanneer benadeling onredelijk is, staat niet in de wet; het antwoord hangt af van de omstandigheden van het geval. De vraag komt in de praktijk aan de orde wanneer de curator de rechter-commissaris om toestemming vraagt. Omdat de rechter-commissaris kan vaststellen tot welk bedrag de rechten mogen worden uitgeoefend, hoeft de uitkomst geen alles-of-niets-beslissing te zijn: een deel van de afkoopwaarde kan naar de boedel gaan terwijl de rest in de verzekering blijft.

Bent u begunstigde en hoort u dat de verzekeringnemer failliet is, neem dan contact op met de curator en leg uit welk belang u hebt. Bent u zelf gefailleerd, meld dan al uw polissen; verzwijgen heeft geen zin, want de curator komt ze via de administratie en de post toch tegen.