Artikel 231 Faillissementswet (231 FW)

Een surseance van betaling legt niet alle rechtszaken stil. Dit artikel bepaalt dat lopende procedures doorlopen en dat een schuldeiser ook nog een nieuwe zaak kan beginnen. Wel geeft het de rechter de mogelijkheid om in een bepaald geval de uitspraak uit te stellen, en het bepaalt dat de schuldenaar niet meer zelfstandig kan procederen over de boedel.

Zaken lopen door

De surseance stuit de loop van reeds aanhangige rechtsvorderingen niet en belet evenmin het instellen van nieuwe. Wie midden in een procedure zit, hoeft die dus niet af te breken. Het verschil met de gewone situatie zit in de tenuitvoerlegging: heeft de schuldeiser eenmaal een vonnis, dan kan hij dat voor de schulden waarop de surseance ziet nog niet met dwang uitvoeren, want het uitstel van betaling blijft gelden.

Wanneer de rechter het vonnis kan uitstellen

Het tweede lid geeft een regeling voor procedures die alleen een vastlegging opleveren van wat al vaststaat. Gaat de zaak uitsluitend over de betaling van een schuld die de schuldenaar erkent, en heeft de eiser geen belang bij een vonnis om rechten tegen derden te kunnen uitoefenen, dan mag de rechter het uitspreken van het vonnis opschorten tot na het einde van de surseance. Hij verleent dan eerst akte van de erkenning van de schuld, zodat die erkenning in het dossier vastligt.

De bevoegdheid is aan twee voorwaarden gebonden, die allebei vervuld moeten zijn. De schuld moet zijn erkend; betwist de schuldenaar haar, dan beslist de rechter gewoon. En de eiser mag het vonnis niet nodig hebben tegenover een derde, bijvoorbeeld een moedermaatschappij die zich hoofdelijk aansprakelijk heeft verklaard voor de schulden van de onderneming. Het is een bevoegdheid van de rechter, geen verplichting.

De schuldenaar procedeert niet alleen

Gaat een procedure over rechten of verplichtingen die tot de boedel horen, dan kan de schuldenaar daarin niet optreden zonder medewerking van de bewindvoerders. Dat geldt zowel als hij eiser is als wanneer hij zich moet verweren. Het derde lid is daarmee de procesrechtelijke kant van de hoofdregel uit artikel 228 Fw: de schuldenaar houdt het beheer, maar oefent dat alleen samen met de bewindvoerders uit. Procedures die niet over de boedel gaan, zoals een zaak over een zuiver persoonlijke kwestie, vallen buiten dit lid.

Een voorbeeld. Een hovenier dagvaardt een recreatiepark dat surseance heeft gekregen wegens onbetaald onderhoud van het afgelopen seizoen. Het park erkent de rekening, en er is geen derde die voor de schuld instaat. De rechter kan dan akte verlenen van de erkenning en de uitspraak aanhouden tot de surseance voorbij is. Stelt het park daarnaast zelf een vordering in tegen een aannemer wegens gebrekkig aangelegde paden, dan kan het dat alleen met medewerking van de bewindvoerder doen.

In de praktijk

Voor schuldeisers is het zinvol vooraf na te gaan wat een vonnis in deze fase oplevert. Tegen een schuldenaar die de vordering erkent en tijdens de surseance niet mag betalen, kan een vonnis voorlopig niet worden uitgevoerd. Is er wel een derde die met het vonnis kan worden aangesproken, dan ligt de zaak anders, en geldt de opschortingsmogelijkheid van het tweede lid niet.

Voor de ondernemer in surseance betekent het derde lid dat hij in zaken die de boedel raken niet zelfstandig een advocaat opdracht kan geven om te procederen; de bewindvoerders moeten erbij worden betrokken.

Voor de bewindvoerders is dit artikel een instrument om te bepalen welke procedures namens de boedel worden gevoerd. Zij wegen af wat een procedure de boedel kan opleveren tegenover de kosten die zij meebrengt.