Artikel 223a Faillissementswet (223a FW)

Bij een surseance van betaling houdt een rechter uit de rechtbank een oogje in het zeil. Dit artikel regelt wanneer die rechter-commissaris wordt benoemd, wat zijn taak is en wat er geldt als er meer dan één wordt aangewezen. Het is de schakel tussen de rechtbank die de surseance verleent en de bewindvoerder die het dagelijkse werk doet.

Het moment van benoeming

De benoeming gebeurt al bij het voorlopig verlenen van de surseance. De rechtbank wijst daarvoor een of meer van haar eigen leden aan. Het toezicht begint dus meteen, in de fase waarin nog niet vaststaat of de surseance definitief wordt. Dat is logisch, want juist in die eerste weken worden vaak de beslissingen genomen die het verschil maken tussen herstel en faillissement.

Wat de rechter-commissaris doet

Zijn taak bestaat uit twee delen. Hij dient de bewindvoerders op hun verzoek van advies: zij kunnen bij hem terecht met vragen over de koers en over lastige keuzes. En hij houdt toezicht op de manier waarop de bewindvoerders de taken vervullen die deze titel van de wet hun opdraagt. Hij bestuurt de onderneming dus niet en beheert het vermogen niet; hij kijkt mee en corrigeert waar nodig.

Let op het verschil met een faillissement. Bij een faillissement is er een curator die de boedel beheert en vereffent. Bij surseance is er geen curator, maar een bewindvoerder, en houdt de schuldenaar het beheer over zijn vermogen — alleen niet meer alleen: hij heeft de bewindvoerder daarbij nodig. De rechter-commissaris houdt in beide gevallen toezicht, maar op een andere functionaris.

Meer dan één rechter-commissaris

De rechtbank kan meerdere leden benoemen. Zijn er meer rechters-commissarissen, dan zijn zij zowel afzonderlijk als samen bevoegd om de bevoegdheden uit te oefenen die de wet hun geeft. Een bewindvoerder die iets nodig heeft, hoeft dus niet te wachten tot het hele gezelschap beschikbaar is: één van hen kan beslissen.

Een voorbeeld. Een bewindvoerder bij een zorginstelling in surseance twijfelt of hij akkoord kan gaan met de verkoop van een pand dat leegstaat. Hij legt de kwestie voor aan de rechter-commissaris en vraagt om advies. De rechter-commissaris bekijkt of de opbrengst en het tijdstip verdedigbaar zijn tegenover de gezamenlijke schuldeisers.

In de praktijk

Voor schuldeisers is het goed te weten dat er onafhankelijk toezicht bestaat. De rechter-commissaris is echter geen klachtinstantie: deze titel geeft schuldeisers geen eigen beroepsrecht bij hem tegen handelingen van de bewindvoerder, zoals dat in een faillissement wel bestaat. Loopt er iets scheef en komt u er met de bewindvoerder niet uit, dan is de rechtbank het adres. Zij kan op verzoek van een schuldeiser een bewindvoerder ontslaan, vervangen of er een toevoegen, en zij kan bepalingen maken ter beveiliging van de belangen van de schuldeisers; dat staat in de artikelen 224 en 225 Fw. Voor de ondernemer betekent de aanwezigheid van de rechter-commissaris vooral discipline: beslissingen die de gezamenlijke schuldeisers raken, houden stand als zij uitlegbaar zijn en tijdig zijn afgestemd.