Artikel 234 Faillissementswet (234 FW)

Wie tegelijk geld moet betalen aan een onderneming in surseance en zelf nog geld van haar te krijgen heeft, wil die posten tegen elkaar wegstrepen. Dit artikel bepaalt wanneer dat mag. Het antwoord luidt: als beide posten hun oorsprong hebben in de periode vóór de surseance. Door verrekening gaan de schuld en de vordering teniet tot het bedrag dat zij gemeen hebben; voor dat deel hoeft de schuldeiser dus niet op een akkoord of een uitkering te wachten.

De voorwaarde

Verrekening is toegestaan als de schuld en de vordering allebei zijn ontstaan vóór het begin van de surseance, of allebei voortvloeien uit een handeling die vóór dat moment met de schuldenaar is verricht. Die tweede variant ziet op een post die op zichzelf pas tijdens de surseance ontstaat. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet die post dan rechtstreeks voortvloeien uit de eerdere handeling; dat partijen al vóór de surseance een rechtsverhouding met elkaar hadden, is daarvoor op zichzelf onvoldoende.

Het berekenen van de vordering

Soms staat het bedrag niet vast, bijvoorbeeld bij een vordering die nog niet opeisbaar is of die in termijnen loopt. De wet bepaalt dat de vordering op de schuldenaar zo nodig wordt berekend volgens de regels van de artikelen 261 en 262 Fw. Zo krijgt ook een niet direct opeisbare post een waarde waarmee gerekend kan worden.

Wat de boedel niet kan tegenwerpen

Het derde lid neemt de boedel een verweer uit handen. In het gewone burgerlijke recht kan een rechter een beroep op verrekening passeren wanneer de tegenvordering niet op eenvoudige wijze is vast te stellen; dat verweer staat de boedel hier niet ter beschikking. Wie zich in een surseance op verrekening beroept, kan dus niet worden afgehouden met het argument dat zijn vordering ingewikkeld is.

Een voorbeeld. Een drukkerij levert al jaren aan een uitgeverij en huurt tegelijk een opslagruimte van diezelfde uitgeverij. De uitgeverij krijgt surseance. De drukkerij heeft nog openstaande facturen en is zelf huur verschuldigd over de periode daarvoor. Beide posten stammen uit de tijd vóór de surseance, dus zij kunnen tegen elkaar worden weggestreept.

In de praktijk

Voor schuldeisers bepaalt verrekening of een vordering, tot het bedrag van de eigen schuld, volledig wordt voldaan of samen met de andere vorderingen onder de surseance valt. Het loont dus om bij het bericht van een surseance meteen na te gaan of er ook nog iets openstaat naar de andere kant. Schriftelijke vastlegging van de posten en de data, voorgelegd aan de bewindvoerder, maakt het eenvoudiger om later aan te tonen wanneer elke post is ontstaan.

Let wel op de grens. Alleen posten uit de periode vóór de surseance komen in aanmerking. Wie na het begin van de surseance nog vorderingen of schulden verwerft om zijn positie te verbeteren, loopt aan tegen de beperkingen van artikel 235 Fw.

Voor de ondernemer betekent dit artikel dat bedragen die hij nog denkt te ontvangen, door verrekening kunnen wegvallen. Een actueel overzicht van wederzijdse posities aan het begin van een surseance laat zien welk deel van de debiteuren werkelijk zal binnenkomen.