De voldoening door de schuldenaar aan een opeisbare schuld kan alleen dan worden vernietigd, wanneer wordt aangetoond, hetzij dat hij die de betaling ontving, wist dat het faillissement van de schuldenaar reeds aangevraagd was, en er geen sprake was van een schorsing van de behandeling van die aanvraag overeenkomstig de artikelen 3d, tweede lid, en 376, tweede lid, onder c hetzij dat de betaling het gevolg was van overleg tussen de schuldenaar en de schuldeiser, dat ten doel had laatstgenoemde door die betaling boven andere schuldeisers te begunstigen.
←
Terug 45 · Het vermoeden van benadeling bij schenkingen binnen een jaar
Verder 48 · Betaling via papier aan order of toonder
→
Artikel 47 Faillissementswet (47 FW)
Vernietiging van de betaling van een opeisbare schuld
Wettekst
Toelichting
Wie een opeisbare schuld voldoet, doet wat hij verplicht is te doen. Dit artikel bepaalt dat de curator zo'n voldoening maar in twee omschreven gevallen kan terugdraaien. Ofwel de ontvanger wist dat het faillissement al was aangevraagd, ofwel de voldoening was het gevolg van overleg tussen schuldenaar en schuldeiser dat erop was gericht juist die schuldeiser boven de anderen te begunstigen.
Verhouding tot artikel 42 Fw
De algemene pauliana van artikel 42 Fw gaat over onverplichte rechtshandelingen. De voldoening van een opeisbare schuld is juist verplicht en valt daarom onder deze afzonderlijke en beperktere regeling. De wettekst zegt dat zo'n voldoening 'alleen dan' kan worden vernietigd wanneer een van de twee gronden wordt aangetoond; andere gronden voor vernietiging kent het artikel niet.
De eerste grond: wetenschap van de aanvraag
De eerste grond is dat de ontvanger wist dat het faillissement van zijn debiteur al was aangevraagd. Het gaat dus om bekendheid met een aanvraag die er ligt, niet om de wetenschap dat de debiteur er financieel slecht voor staat. Bij deze grond voegt de wet daaraan toe dat er geen sprake mocht zijn van een schorsing van de behandeling van die aanvraag op grond van artikel 3d, tweede lid, of artikel 376, tweede lid, onder c, Fw, zoals die kan gelden wanneer er een traject loopt om buiten faillissement tot een akkoord te komen. Loopt zo'n schorsing, dan kan de betaling op déze grond niet worden aangetast; de tweede grond blijft ook dan bruikbaar.
De tweede grond: overleg om voor te trekken
De tweede grond is samenspanning. Schuldenaar en schuldeiser hebben overlegd met het doel dat juist deze schuldeiser boven de anderen wordt bevoordeeld. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is vereist dat schuldenaar en schuldeiser allebei met de betaling het oogmerk hadden deze schuldeiser boven de andere te begunstigen. De curator moet dat aantonen.
Een voorbeeld. Een leverancier krijgt te horen dat een andere schuldeiser het faillissement van zijn afnemer al heeft aangevraagd, en laat zich daarna alsnog een openstaande factuur betalen. De curator kan die betaling aantasten en het bedrag terugvorderen voor de boedel, zodat het onder alle schuldeisers wordt verdeeld. Had de leverancier van de aanvraag niets geweten en was er geen overleg om hem te begunstigen, dan was de betaling in stand gebleven.
In de praktijk
Voor schuldeisers betekent dit artikel dat betaling ontvangen van een klant met financiële problemen niet verboden is. Zodra u weet dat er een faillissement is aangevraagd, verandert de situatie wel: geld dat u dan nog binnenhaalt, kan later alsnog naar de boedel moeten.
Voor de curator betekent het dat hij de betalingen uit de periode vóór het faillissement kan toetsen aan deze twee gronden. Schuldeisers die menen dat een ander is voorgetrokken, kunnen hun aanwijzingen daarvoor bij de curator melden; het instellen van een vordering op deze grond is voorbehouden aan de curator (artikel 49 Fw).
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Kent artikel 47 een weerlegbaar vermoeden?
Een bank had kort voor het faillissement haar debetstand laten aanzuiveren met geld dat zij daarvoor zelf beschikbaar had gesteld; de curator riep de nietigheid van die betaling in. Het hof was ervan uitgegaan dat artikel 47 een weerlegbaar vermoeden van kwade trouw in het leven roept. De Hoge Raad oordeelde dat dit uitgangspunt onjuist is: anders dan de artikelen 43 en 45 spreekt artikel 47 niet van een voor tegenbewijs vatbaar vermoeden. De curator moet bewijzen dat de schuldeiser wist dat het faillissement al was aangevraagd, of dat de betaling het gevolg was van overleg om hem te bevoordelen; slaagt hij daarin, dan staat de kwade trouw vast en is er geen plaats meer voor tegenbewijs.
-
Wat betekent overleg in artikel 47?
Een factormaatschappij had ontdekt dat haar kredietnemer een aan haar verpande factuur op een eigen rekening had laten betalen en dwong onder druk van kredietopzegging en een strafklacht de afdracht van het resterende bedrag af; kort daarna volgde het faillissement. De Hoge Raad oordeelde dat voor het in artikel 47 bedoelde overleg samenspanning nodig is: niet alleen bij de schuldeiser, maar ook bij de schuldenaar moet het oogmerk hebben voorgezeten deze schuldeiser boven andere te begunstigen. Omdat de schuldenaar voor druk was gezwicht, was daarvan geen sprake.
-
Waarom zijn verplichte handelingen onaantastbaar?
Enkele dagen voordat aan een groep ondernemingen voorlopige surseance werd verleend, waren hypotheken gevestigd die de bank had bedongen bij een eerdere verhoging van het krediet. De curator betoogde dat die verplichte zekerheidstelling ook buiten de gronden van artikel 47 aantastbaar moest zijn, langs de maatstaf van de goede trouw van artikel 54, omdat de bank wist dat het faillissement onvermijdelijk was en spoedig zou worden aangevraagd. De Hoge Raad wees dat af en zette de uitgangspunten van de regeling uiteen: de schuldenaar valt niets te verwijten als hij doet waartoe hij verplicht is, en vernietiging van verplichte handelingen zou het betalingsverkeer en de kredietverlening ondermijnen; op de regel dat verplichte handelingen niet kunnen worden vernietigd heeft de wetgever in artikel 47 slechts twee nauwkeurig geformuleerde uitzonderingen gemaakt. Wel kan de eerdere handeling waarbij de verplichting werd aangegaan indirect worden bestreden.
-
Zijn de gronden van artikel 47 uit te breiden?
Een bank had haar zekerheid op handelsvorderingen vormgegeven met een raamovereenkomst en daarna per fax toegezonden debiteurenlijsten, die werden geregistreerd. De curator betwistte dat daarmee geldige pandrechten waren gevestigd. De Hoge Raad oordeelde dat registratie van een faxkopie van een onderhandse akte volstaat en dat het origineel niet hoeft te worden geregistreerd. Ook hoeft de akte niet met zoveel woorden te zeggen dat zij tot verpanding strekt: voldoende is dat de verkrijger daaruit redelijkerwijs heeft mogen begrijpen dat zij daartoe was bedoeld.
-
Uitvoering van een bestaande verplichting: niet onverplicht
Een bank liet vorderingen van haar kredietnemers verpanden met een volmacht die uitsluitend diende om de in een eerdere akte afgesproken verpandingen tot stand te brengen. De curator riep de vernietiging van die volmacht in. De Hoge Raad oordeelde dat zo'n volmachtverlening moet worden gezien als uitvoering van de al bestaande verplichting tot verpanding en daarom niet onverplicht is, ook al was juist deze wijze van uitvoering niet afgesproken. Anders is het als de schuldenaar volgens een nadere afspraak aan iemand anders mag betalen dan de schuldeiser: dan is de prestatie een andere dan de verschuldigde en dus onverplicht.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.