Artikel 49 Faillissementswet (49 FW)

De bevoegdheid om benadelende handelingen aan te tasten ligt bij één persoon: de curator. Alle rechtsvorderingen die op de paulianabepalingen van de artikelen 42 tot en met 48 Fw steunen, worden door hem ingesteld. Individuele schuldeisers kunnen niet zelf naar de rechter stappen om op die gronden een transactie van de gefailleerde terug te draaien. Wel mogen zij die gronden gebruiken om zich te verzetten tegen de toelating van de vordering van een ander.

Waarom de bevoegdheid bij de curator ligt

De pauliana in faillissement strekt ten behoeve van de gezamenlijke schuldeisers. Wat de curator met een vernietiging terughaalt, valt in de boedel en wordt verdeeld volgens de wettelijke rangorde, zoals alle andere baten. De wederpartij van de gefailleerde heeft voor de aantasting van dezelfde handeling daardoor met één eiser te maken. Buiten faillissement kent artikel 3:45 BW een pauliana die een individuele schuldeiser zelf kan inroepen.

Wat schuldeisers wel kunnen

Het tweede lid geeft schuldeisers een eigen middel, maar op een andere plek. Zij kunnen op dezelfde gronden bestrijden dat een vordering wordt toegelaten. Meent een schuldeiser dat de vordering van een ander berust op een handeling die met de pauliana zou kunnen worden aangetast, dan kan hij dat bij de verificatie naar voren brengen. Zo houdt hij invloed op wie er meedeelt in de boedel, zonder dat hij zelf een aparte procedure begint.

Wat u als schuldeiser kunt doen

• Meld uw signalen. Wie aanwijzingen heeft dat er vlak voor het faillissement vermogen is weggesluisd, kan die bij de curator neerleggen, met stukken.
• Vraag door bij de verificatie. Op de verificatievergadering kunt u een vordering betwisten en daarbij aanvoeren dat zij op een aantastbare handeling berust.
• Houd rekening met de afweging van de curator. De curator weegt af of procederen genoeg oplevert voor de boedel; hij heeft daarvoor in de regel toestemming van de rechter-commissaris nodig.

Een voorbeeld. Twee leveranciers zien dat een derde partij kort voor het faillissement een pand tegen een lage prijs heeft overgenomen. Zij kunnen dat niet zelf aanvechten. Zij melden het bij de curator, die beoordeelt of hij de handeling vernietigt en zo nodig procedeert. Meldt diezelfde partij daarna ook nog een vordering aan, dan kunnen de leveranciers de toelating daarvan bestrijden.

In de praktijk

De route voor een schuldeiser die een benadelende handeling vermoedt, loopt via de curator. Geef hem schriftelijk en met stukken aan om welke handeling het gaat, wanneer zij plaatsvond en waarom zij de schuldeisers benadeelt; de curator kan daarna in de administratie van de gefailleerde nagaan of er grond is voor vernietiging. Volg daarnaast de stand van zaken in de openbare verslagen die de curator over het faillissement uitbrengt.

Voor de wederpartij van de gefailleerde betekent het dat zij met één aanspreekpunt te maken heeft en niet met een reeks losse claims. Dat maakt het ook mogelijk om met de curator in overleg tot een regeling te komen.