Artikel 241c Faillissementswet (241c FW)

De ontvanger van de Belastingdienst kan beslag leggen op wat hij aantreft op de bodem van een onderneming met een belastingschuld, ook als die spullen van een ander zijn. Dat is een krachtig middel. Dit artikel begrenst het tijdens een afkoelingsperiode in de surseance. Daarnaast beschermt het bij beslag op een zaak die niet van de schuldenaar is de eigenaar daarvan, en ook een pandhouder wiens recht juist op zo'n zaak van een derde rust, op voorwaarde dat zij op tijd en in de juiste vorm afgifte hebben gevraagd.

Geen uitwinning tijdens de afkoelingsperiode

Heeft de ontvanger een bodembeslag gelegd zoals de Invorderingswet dat mogelijk maakt, dan kan hij tijdens de afkoelingsperiode niet tot uitwinning overgaan. De rechter-commissaris kan anders beslissen. De positie van de ontvanger is dus niet weggenomen, maar de uitoefening ervan staat stil zolang de afkoeling loopt, net als bij andere derden.

Beslag op zaken van een ander

Wordt tijdens de afkoelingsperiode beslag gelegd op een zaak die op de bodem van de schuldenaar staat maar die niet van hem is, dan kan dat beslag onder omstandigheden niet worden tegengeworpen aan de eigenaar, of aan degene die daarop een pandrecht heeft. De voorwaarde is dat die persoon vóórdat het beslag werd gelegd bij deurwaardersexploot aanspraak heeft gemaakt op afgifte van de zaak.

Het gaat dus om volgorde en om vorm. Wie zijn machine of voorraad terugvraagt met een gewone brief of een telefoontje, valt buiten deze bescherming; de wet vraagt om een exploot van een deurwaarder, en dat exploot moet er eerder zijn dan het beslag.

Wat dit voor de betrokkenen betekent

De bepaling zoekt een evenwicht. De ontvanger houdt zijn bijzondere positie, maar kan de afkoelingsperiode niet gebruiken om zich alsnog te verhalen op spullen waarvan een ander tijdig en formeel heeft laten weten dat ze van hem zijn.

Een voorbeeld. Een leasemaatschappij heeft een verpakkingsmachine staan bij een producent die surseance krijgt. Zij laat een deurwaarder een exploot uitbrengen waarin zij afgifte vraagt. Kort daarna, tijdens de afkoelingsperiode, legt de ontvanger bodembeslag op onder meer die machine. Dat beslag kan zij zich niet laten tegenwerpen.

In de praktijk

Voor leveranciers met een eigendomsvoorbehoud en voor leasemaatschappijen is dit een reden om bij het eerste signaal van een surseance meteen te handelen en hun aanspraak op de juiste manier vast te leggen; een deurwaardersexploot kost geld, maar het is hier het verschil tussen wel of geen bescherming. Voor een pandhouder geldt dat alleen wanneer zijn recht rust op een zaak die van een ander is en bij de schuldenaar staat. Heeft hij pand op voorraad of inventaris die de schuldenaar zelf toebehoort, dan levert een exploot hem op grond van dit artikel niets op, want het tweede lid ziet nu juist op zaken die niet van de schuldenaar zijn.

Voor de ondernemer en de bewindvoerder is de bepaling van belang bij het inventariseren van de werkvloer: welke zaken zijn van de onderneming zelf, en welke van derden? Dat overzicht bepaalt mede wat er nog te verkopen valt en dus wat een doorstart waard is.

Voor de ontvanger geldt dat het bodemrecht een middel blijft om belastingschulden te innen, maar dat het tijdens een afkoelingsperiode onder toezicht van de rechter-commissaris komt te staan.