Artikel 241e Faillissementswet (241e FW)

Een surseance van betaling werkt terug tot het begin van de dag waarop zij voorlopig is verleend. Dat is praktisch, maar het kan hard uitpakken voor wie op diezelfde dag nog te goeder trouw een transactie afwikkelde. Voor financiëlezekerheidsovereenkomsten maakt dit artikel daarom een uitzondering, zowel voor overeenkomsten van vóór het tijdstip van verlening als voor bepaalde handelingen daarna.

Geen terugwerkende kracht voor bestaande zekerheden

In afwijking van artikel 217 Fw werkt de verlening van de surseance niet terug tot het begin van de dag als het gaat om een financiëlezekerheidsovereenkomst die de schuldenaar vóór het tijdstip van de verlening had gesloten. Dat geldt ook voor een overdracht, de vestiging van een pandrecht of een opdracht tot verrekening op grond van zo'n overeenkomst. Wat die ochtend rechtsgeldig gebeurde, blijft dus in stand.

Bescherming van wie het niet kon weten

Voor handelingen ná het tijdstip van verlening geldt een smallere regel. Een aantal bepalingen van deze wet kan dan niet aan derden worden tegengeworpen, namelijk de bepaling over het tijdstip waarop de surseance ingaat, de regel dat de boedel niet aansprakelijk is voor verbintenissen die zonder de bewindvoerder zijn aangegaan, en de begrenzing van de verrekening. Dat geldt voor een financiëlezekerheidsovereenkomst die na dat tijdstip is gesloten, voor een overdracht of verpanding op grond daarvan, en voor rechtshandelingen die voortvloeien uit verbintenissen die na dat tijdstip zijn ontstaan.

Aan die bescherming zijn twee voorwaarden verbonden. De rechtshandeling moet plaatsvinden op de dag van het verlenen van de surseance, en de wederpartij moet kunnen aantonen dat zij op dat moment niet wist en ook niet behoorde te weten dat er surseance was verleend. Het gaat dus om een strikt afgebakend venster van één dag, met bewijslast bij degene die zich erop beroept.

Waarom de wet dit doet

In het financiële verkeer worden op één dag grote aantallen transacties afgewikkeld, vaak geautomatiseerd. Zou elke handeling van die dag achteraf onderuit kunnen gaan, dan zou geen enkele partij nog met een tegenpartij durven af te wikkelen zolang er ook maar een gerucht over betalingsproblemen rondgaat. De regel beschermt daarom de goede trouw van de tegenpartij, niet de schuldenaar zelf.

Een voorbeeld. Een bank wikkelt om negen uur 's ochtends een verpanding van effecten af op grond van een financiëlezekerheidsovereenkomst met haar klant. Om elf uur krijgt die klant voorlopig surseance. Omdat de verpanding van vóór het tijdstip van de verlening dateert, werkt de surseance daarvoor niet terug tot het begin van die dag; de bank hoeft daarvoor niets aan te tonen. Vindt de handeling pas ná elf uur plaats, dan geldt de tweede regel en moet de bank aantonen dat zij het verlenen van de surseance toen niet kende en ook niet behoorde te kennen.

In de praktijk

Voor de bewindvoerder betekent dit dat hij bij transacties rond de dag van de verlening precies moet reconstrueren wat er wanneer is gebeurd en wat de tegenpartij wist. Voor financiële instellingen is het een reden om het moment van kennisneming zorgvuldig vast te leggen, want dat vormt later het bewijs.

Voor de ondernemer is dit vooral achtergrond: het verklaart waarom sommige transacties van de dag van de uitspraak overeind blijven terwijl andere handelingen wél door de regels van de surseance worden geraakt.