Niettemin blijven buiten het faillissement: 1°. de niet-bovenmatige roerende zaken en gezelschapsdieren vermeld in artikel 447 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, tenzij in het faillissement schuldeisers opkomen wegens vorderingen vermeld in artikel 448 van genoemd Wetboek, alsmede het auteursrecht in de gevallen waarin het niet vatbaar is voor beslag; 2°. hetgeen de gefailleerde door persoonlijke werkzaamheid, of als bezoldiging wegens een ambt of bediening, of als soldij, gagement, pensioen of onderstand, gedurende het faillissement verkrijgt, indien en voorzover de rechter-commissaris zulks bepaalt; 3°. de gelden, die aan de gefailleerde verstrekt worden ter voldoening aan een wettelijke onderhoudsplicht; 4°. een door de rechter-commissaris te bepalen bedrag uit de opbrengst van het in artikel 253l, eerste en tweede lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bedoelde vruchtgenot, ter bestrijding van de in artikel 253l, derde lid van Boek 1 van dat wetboek vermelde lasten en van de kosten van verzorging en opvoeding van het kind. 5°. het ingevolge artikel 642c van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in de kas der gerechtelijke consignaties gestorte bedrag; 6°. de goederen bedoeld in artikel 60a, derde lid; 7°. een aanspraak op het tegoed van een lijfrenterekening of op de waarde van een lijfrentebeleggingsrecht als bedoeld in artikel 1.7, eerste lid, onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting 2001 voor zover de ter zake ingelegde bedragen voor de heffing van de inkomstenbelasting in aanmerking konden worden genomen voor de bepaling van het belastbare inkomen uit werk en woning.
Artikel 21 Faillissementswet (21 FW)
Goederen die buiten het faillissement blijven
Wettekst
Toelichting
Artikel 20 Fw bepaalt dat het faillissement het hele vermogen omvat. Dit artikel maakt daarop de uitzonderingen. Zij hebben één gemeenschappelijke gedachte: een mens moet kunnen blijven leven, wonen en zorgen voor de mensen die van hem afhankelijk zijn. Wat hier wordt genoemd, valt buiten de boedel en blijft dus buiten het bereik van de curator.
Wat er buiten blijft
De opsomming in dit artikel bevat, kort samengevat, de volgende onderdelen:
- De gewone inboedel en gezelschapsdieren: de wet sluit aan bij de zaken waarvoor in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering een beslagverbod geldt. Voor de roerende zaken hoort daar de grens bij dat zij niet bovenmatig mogen zijn; bij gezelschapsdieren kent dat wetboek zo'n grens niet. De bescherming vervalt wel zodra in het faillissement schuldeisers opkomen met vorderingen waarvoor beslag op juist die zaken of dieren toch is toegestaan. Ook het auteursrecht blijft erbuiten voor zover het niet vatbaar is voor beslag.
- Inkomen uit persoonlijke werkzaamheid, uit een ambt of bediening, en soldij, gagement, pensioen of onderstand, maar alleen als en voor zover de rechter-commissaris dat bepaalt.
- Gelden die worden verstrekt om te voldoen aan een wettelijke onderhoudsplicht, zoals alimentatie voor kinderen; dat geld is bestemd voor levensonderhoud en niet voor de schuldeisers.
- Een door de rechter-commissaris te bepalen bedrag uit het vruchtgenot dat het Burgerlijk Wetboek aan ouders toekent, bedoeld voor de lasten daarvan en voor de verzorging en opvoeding van het kind.
- Een bedrag in de consignatiekas en goederen die onder bewind staan: buiten de boedel blijft het bedrag dat bij een beroep op beperking van aansprakelijkheid volgens Rv in de gerechtelijke consignatiekas is gestort; ander geld in die kas hoort wel bij de boedel. Daarnaast blijven goederen die onder een bewind staan erbuiten zolang zich geen schuldeisers ter verificatie melden die zich op die goederen kunnen verhalen. Artikel 60a Fw, derde lid, regelt dat en voegt eraan toe dat de curator dan wel ontvangt wat die goederen netto aan vruchten opleveren.
- Een aanspraak op een lijfrenterekening of een lijfrentebeleggingsrecht als bedoeld in de Wet inkomstenbelasting 2001, voor zover de inleg fiscaal in aanmerking kon worden genomen bij het belastbare inkomen uit werk en woning.
De rol van de rechter-commissaris
Bij twee onderdelen is de rechter-commissaris aan zet. Hij bepaalt of, en tot welk bedrag, het inkomen uit eigen arbeid buiten de boedel blijft, en hij stelt het bedrag vast dat uit het vruchtgenot beschikbaar blijft. Dat is maatwerk: er wordt gekeken naar wat iemand nodig heeft om van te leven en naar wat de boedel redelijkerwijs kan missen. De curator voert dat vervolgens uit.
Een voorbeeld
Een gefailleerde werkt in loondienst. Zijn loon valt in beginsel in de boedel, maar de rechter-commissaris bepaalt dat een deel daarvan buiten het faillissement blijft, zodat hij zijn huur en boodschappen kan betalen. Zijn bank en bed, zijn kleding en zijn hond blijven van hem. De caravan op de oprit is dat niet: die is niet nodig voor het dagelijks bestaan en valt in de boedel.
In de praktijk
Wat hier staat is een bodem, geen keuzemenu. De uitzonderingen gelden van rechtswege of worden door de rechter-commissaris vastgesteld; de gefailleerde bepaalt niet zelf wat hij buiten de boedel houdt. Bent u het niet eens met wat over uw inkomen of over het bedrag uit het vruchtgenot is beslist, houd er dan rekening mee dat artikel 67 Fw tegen juist die twee beschikkingen geen hoger beroep op de rechtbank openstelt. Wat overblijft is de weg via de curator: leg hem voor wat er in uw situatie speelt en vraag hem het punt opnieuw bij de rechter-commissaris aan te kaarten.
Voor schuldeisers is het nuttig te weten dat een lege beslagvrije voet-achtige bescherming ook in faillissement geldt: het is niet zo dat alles wat iemand bezit of ontvangt zonder meer wordt uitgewonnen. Bij een rechtspersoon speelt dit artikel overigens nauwelijks, omdat de meeste uitzonderingen op mensen zijn geschreven.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Valt smartengeld in de failliete boedel?
Een gefailleerde die een vergoeding voor immateriele schade had gekregen, wilde dat geld buiten zijn faillissement houden omdat het zo persoonlijk van aard was. De Hoge Raad wees dat af: het faillissement omvat het hele vermogen van de schuldenaar, en zodra een vergoeding voor smart is uitgekeerd valt zij in dat vermogen. De uitzonderingen op die hoofdregel staan in de wet en moeten strikt worden uitgelegd, beperkt tot precies het vermogensbestanddeel waarop zij zien; redelijkheid en billijkheid leveren geen extra uitzondering op.
-
Alimentatie van een gefailleerde op nihil?
Een alimentatieplichtige die failliet was verklaard, vroeg de alimentatie op nihil te stellen. De Hoge Raad oordeelde dat de rechter er in zo'n geval, behoudens bijzondere omstandigheden, van moet uitgaan dat de alimentatieplichtige geen draagkracht heeft, en het verzoek dus moet toewijzen. Verwerft de schuldenaar tijdens het faillissement wel inkomsten, dan kan de rechter-commissaris met zijn bevoegdheid uit artikel 21, onder 2, een deel daarvan buiten het faillissement laten. De rechter mag op het gebruik van die discretionaire bevoegdheid niet vooruitlopen.
-
Hoe kom je op tegen het vrij te laten bedrag?
De gefailleerde vroeg de rechter-commissaris om het bedrag dat buiten het faillissement blijft te verhogen, en deed dat met een beroep op artikel 69 Fw. De Hoge Raad oordeelde dat die weg niet openstaat: artikel 69 gaat over invloed op het beheer van de boedel door de curator, terwijl artikel 21, onder 2, zelf al voorziet in een verzoek aan de rechter-commissaris. Voor overeenkomstige toepassing van artikel 69 is daarom geen grond. Een beslissing van de rechter-commissaris over het vrij te laten bedrag is een beschikking op grond van artikel 21, onder 2, waartegen geen hoger beroep openstaat.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.