Artikel 196 Faillissementswet (196 FW)

Wie zijn vordering tijdens het faillissement heeft laten verifiëren en erkend zag worden, hoeft na afloop niet opnieuw naar de rechter voor het onbetaalde deel. Artikel 196 Fw verbindt twee gevolgen aan die erkenning: tussen schuldeiser en schuldenaar staat het bestaan van de vordering vast, en het proces-verbaal van de verificatievergadering geldt als titel waarmee de vordering ten uitvoer kan worden gelegd. Samen met artikel 195 Fw, dat het verhaalsrecht laat herleven, maakt dit de schuldeiser meteen inbaar.

Wat de erkenning vastlegt

Op de verificatievergadering worden de ingediende vorderingen doorgenomen. Wordt een vordering daar erkend zoals artikel 121 Fw, vierde lid, beschrijft, dan heeft die erkenning kracht van gewijsde tegen de schuldenaar. Dat betekent dat hij later niet meer met succes kan volhouden dat de vordering niet bestaat of lager is: het punt is beslist, net zoals na een vonnis waartegen geen rechtsmiddel meer openstaat.

Waarom het proces-verbaal zo sterk is

Een titel is het stuk waarmee een deurwaarder mag optreden. Normaal moet een schuldeiser daarvoor eerst een procedure winnen. Hier neemt het proces-verbaal die plaats in: de erkende vordering staat erin, en dat stuk kan tegen de schuldenaar worden gebruikt. Wel moet de schuldeiser bij de griffie een uittreksel van het proces-verbaal opvragen dat in executoriale vorm is opgemaakt, want met een gewoon afschrift kan een deurwaarder niet aan de slag. Voor de schuldeiser scheelt dit tijd en kosten, en het voorkomt dat over dezelfde vordering twee keer geprocedeerd wordt.

Wie doet wat

De curator onderzoekt de ingediende vorderingen en plaatst ze op de lijst van erkende of betwiste vorderingen. De rechter-commissaris leidt de verificatievergadering en de griffier legt het verloop vast in het proces-verbaal. De gefailleerde doet er zelf aan mee, op de wijze die de rechter-commissaris aangeeft, en moet daar antwoord geven op vragen over de oorzaken van het faillissement en over de stand van de boedel (artikel 116 Fw); zich laten vervangen is geen alternatief. Bij een failliete rechtspersoon rust die plicht op de bestuurders en commissarissen die de curator voor de vergadering oproept (artikel 117 Fw). Wat er op de vergadering gebeurt, bepaalt of dit artikel voor de schuldenaar gevolgen heeft.

Een voorbeeld. Een aannemer heeft zijn factuur ingediend bij de curator, de curator plaatst haar op de lijst van erkende vorderingen en op de vergadering wordt de vordering erkend zonder dat iemand haar bestrijdt. Het faillissement levert hem uiteindelijk maar een klein percentage op. Voor de rest kan hij na afloop van het faillissement rechtstreeks met het proces-verbaal aan de slag, zonder eerst een dagvaarding uit te brengen.

De uitzondering

Dit gaat niet altijd op. Heeft de gefailleerde de vordering op de vergadering zelf betwist op de manier die de wet daarvoor kent, dan mist het proces-verbaal juist die kracht tegen hem. Die uitzondering staat in artikel 197 Fw en is voor beide partijen belangrijk om te kennen voordat de vergadering plaatsvindt.

In de praktijk

• Schuldeiser: dien je vordering tijdig en volledig onderbouwd in bij de curator; erkenning op de vergadering levert je meer op dan alleen een plaats in de verdeling.
• Ondernemer of bestuurder: besef dat een erkenning ook na het faillissement doorwerkt tegen de natuurlijke persoon die schuldenaar is, en dat het proces-verbaal dan als titel dient.

Voor een failliete rechtspersoon die na de vereffening ophoudt te bestaan, heeft deze bepaling vooral betekenis zolang er nog vermogen is. Bij een natuurlijke persoon werkt zij door in de jaren na het faillissement.